VungChai.comVững Chãi
Biến cố trong gia đình

Con tuổi mới lớn gặp chuyện lớn: cha mẹ giữ vững mình để đỡ con trong 30 ngày đầu

Con bị đình chỉ học, bị bắt nạt nặng, dính rắc rối hay mất kỳ thi lớn: cha mẹ giữ nền cho mình và con tuần đầu, bảng 30 và 90 ngày, câu nói mẫu, lúc tìm chuyên gia.

A father and his teenage son seen from behind sitting side by side on a low wall by a calm riverside path, golden late-afternoon light, wide shot

Khi con tuổi mới lớn gặp chuyện lớn, việc đầu tiên của cha mẹ không phải là tìm ra lỗi của ai mà là giữ cho chính mình đủ vững để con có chỗ dựa: ngủ được, nói năng điềm tĩnh, lo việc gấp với nhà trường hay cơ quan chức năng, và giữ cho nhịp sống của con không đứt hẳn. Phần phân xử đúng sai để sau, khi mọi người đã bình tĩnh.

Chuyện lớn ở đây có thể là con bị đình chỉ học, bị bắt nạt tới mức không dám đến trường, dính vào một vụ việc phải làm việc với nhà trường hoặc công an, hay mất một kỳ thi mà cả nhà đặt nhiều kỳ vọng. Cha mẹ thường bị đánh hai đòn một lúc: lo cho con và xấu hổ, giận dữ với chính mình. Bài đi qua phản ứng thường gặp ở cha mẹ và con, tuần đầu, bảng 30 và 90 ngày, câu nói mẫu, ngày trượt, và lúc cần chuyên gia.

Cha mẹ cũng đang chịu cú sốc, không chỉ con

Nhận cuộc gọi từ nhà trường hay một tin nhắn báo con gặp chuyện, nhiều cha mẹ kể rằng tim đập mạnh, tay chân bủn rủn, rồi trong đầu chạy hàng loạt câu hỏi: con có sao không, mình đã sai ở đâu, người ngoài sẽ nghĩ gì. Những ngày sau đó dễ mất ngủ, ăn không vào, nói chuyện với con thì hoặc quá gắt hoặc né tránh hẳn. Vợ chồng có khi đổ lỗi cho nhau.

Con tuổi mới lớn cũng phản ứng theo kiểu riêng: có đứa im lặng đóng cửa phòng, có đứa cãi lại, có đứa tỏ ra không quan tâm nhưng đêm không ngủ. Nhiều khi đằng sau vẻ ngoài lì lợm là nỗi sợ bị bố mẹ thôi thương, bị bạn bè xa lánh.

Hiểu rằng cả nhà đang ở trong cùng một cơn chấn động giúp cha mẹ chậm lại trước khi nói ra những câu khó rút lại. Việc của cha mẹ trong tuần đầu là làm "mặt đất" cho con đứng: ổn định, có mặt, không đổ sập theo. Để làm được thế, cha mẹ cần lo cho mình trước, giống như đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước rồi mới đeo cho con.

Bảy ngày đầu: việc gấp và việc giữ nền

Mỗi chuyện có thủ tục riêng, nhưng tuần đầu thường gồm những việc sau:

  1. Xác nhận con an toàn về thân thể: nếu bị đánh, bị thương, đưa con đi khám và giữ giấy tờ khám. Nếu con có dấu hiệu hoảng sợ nặng, đưa đi khám ngay.
  2. Gặp nhà trường hoặc nơi có thẩm quyền với thái độ hợp tác, ghi lại nội dung buổi làm việc, hỏi rõ các bước tiếp theo, thời hạn, quyền khiếu nại. Việc liên quan pháp luật thì hỏi luật sư trước khi ký giấy tờ.
  3. Cha mẹ thống nhất với nhau một cách nói với con trước khi nói chuyện dài với con. Không cãi nhau trước mặt con về chuyện của con.
  4. Giữ giờ ăn, giờ ngủ của con, kể cả khi con đang nghỉ học. Ngày không có lịch dễ thành ngày nằm cả ngày với điện thoại.
  5. Một người lớn ngoài cha mẹ biết chuyện: ông bà, cô chú, người con tin. Con đôi khi nói với người này điều không nói với bố mẹ.
  6. Tạm giảm việc của cha mẹ: xin nghỉ một hai ngày nếu cần, hoãn việc không gấp, để có mặt ở nhà vào buổi tối.
  7. Hạn chế người ngoài biết chuyện, không đăng lên mạng xã hội, không tranh cãi với phụ huynh khác trên nhóm chat.

Nếu con là người bị bắt nạt, tránh ép con đi học lại ngay khi con quá sợ; bàn với nhà trường về phương án an toàn trước.

Bảng 30 và 90 ngày cho cha mẹ và con

Khung dưới đây dành cho giai đoạn sau khi việc gấp đã xử lý. Mốc tùy hoàn cảnh, mục tiêu là con quay lại được một nhịp sống có trường lớp, bạn bè, việc nhà.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Ngày 1–10Một bữa tối cả nhà ngồi cùng, không bàn chuyện vụ việc trong bữa; con có một việc nhà nhỏCon ăn, ngủ được, vẫn trả lời khi được hỏiGiữ bữa tối, bỏ hết yêu cầu khác
Ngày 11–30Mười lăm phút mỗi tối ở gần con khi con làm gì đó: đi bộ, nấu ăn, chở con đi đâu; con học bù hoặc làm việc thay thế việc học nếu đang nghỉCon tự kể vài chuyện nhỏ, bớt đóng cửa phòngThử cách gần con khác, nhờ người lớn con tin
Ngày 31–60Con quay lại trường hoặc lịch học mới, cha mẹ liên lạc giáo viên hai tuần một lầnCon đi học đều, có ít nhất một người bạn để chơiHỏi nhà trường phương án hỗ trợ, cân nhắc gặp chuyên gia
Ngày 61–90Con có lại một hoạt động ngoài giờ học: thể thao, câu lạc bộ, việc làm thêm vừa sứcCả nhà nói về chuyện cũ mà không căng thẳngGiữ nhịp ngày 31–60 thêm một thời gian

Cha mẹ cũng có cột riêng: mỗi tuần ít nhất ba đêm ngủ đủ, một buổi đi bộ, một lần nói chuyện với người bạn tin cậy.

Câu nói với con và với người quanh nhà

Mở lời với con: tách con khỏi việc con làm. Câu mẫu: "Bố mẹ biết chuyện rồi. Bố mẹ không vui với việc đó, nhưng bố mẹ vẫn thương con và sẽ cùng con xử lý." Câu này mở cửa, câu "sao con làm bố mẹ nhục thế này" đóng cửa.

Nghe trước khi hỏi dồn. "Con kể cho bố nghe chuyện từ đầu được không, bố nghe hết rồi mới hỏi." Hỏi dồn nhiều câu cùng lúc khiến con tuổi này phòng thủ.

Nói với anh chị em của con. "Em đang gặp chuyện khó ở trường, cả nhà đang lo cho em. Con đừng trêu hay kể chuyện này với bạn bè nhé." Con khác trong nhà cũng cần được để ý, đừng để chúng thấy mình bị bỏ quên.

Nói với ông bà, họ hàng. "Cháu đang gặp chuyện ở trường, bố mẹ đang lo. Ông bà đừng mắng cháu thêm, chỉ cần hỏi han cháu như mọi khi." Lời trách từ nhiều phía dễ làm con thu mình hơn.

Nói với chỗ làm khi cần nghỉ. "Nhà em có việc gấp liên quan đến con, em cần nghỉ chiều nay và làm từ xa hai ngày, việc gấp em vẫn trả lời." Không cần kể chi tiết chuyện của con.

Giữ sức cho cha mẹ suốt những tuần dài

Chuyện của con tuổi mới lớn hiếm khi xong trong một tuần. Có những buổi làm việc tiếp với nhà trường, những đêm con không chịu nói chuyện, những ngày con tiến được hai bước rồi lùi một bước. Cha mẹ nào cố gồng suốt mấy tháng mà không có chỗ thở thì tới lúc con cần nhất lại là lúc mình cạn sức.

Chia việc giữa hai vợ chồng: một người lo liên lạc với nhà trường và giấy tờ, một người lo những buổi tối gần con, đổi vai khi một người quá mệt. Với cha mẹ đơn thân, tìm một người lớn khác trong họ hàng hoặc bạn thân để chia bớt. Giữ một buổi mỗi tuần cho mình ra ngoài, đi bộ, gặp bạn, làm việc gì đó không liên quan đến chuyện của con.

Cũng nên giới hạn thời gian ngồi đọc những bài viết, nhóm thảo luận về chuyện tương tự trên mạng. Đọc một chút để hiểu thì được, đọc cả đêm thì chỉ thêm hoảng. Mỗi nhà, mỗi đứa trẻ một khác; người cần hỏi là giáo viên hiểu con, chuyên gia, luật sư nếu có việc pháp lý.

Khi kế hoạch trượt và những cái bẫy hay gặp

Có ngày con lại bỏ học, lại cãi, hoặc lại gặp chuyện cũ. Đó không có nghĩa mọi công sức đổ sông. Hạ về mức nền: bữa tối chung, giờ ngủ, một câu hỏi han trước khi ngủ. Làm lại từ tuần gần nhất trong bảng.

Bẫy thứ nhất là trừng phạt bằng cắt đứt mọi thứ: tịch thu điện thoại, cấm gặp bạn, cấm ra khỏi nhà trong thời gian dài. Con mất hết chỗ bám ngoài gia đình và thường thu mình hơn. Giới hạn hợp lý có thời hạn và có lý do rõ thì tốt hơn. Bẫy thứ hai là cha mẹ tranh cãi đổ lỗi cho nhau trước mặt con. Bẫy thứ ba là vội chuyển trường, chuyển nhà ngay trong tuần đầu; có khi cần, nhưng nên bàn với nhà trường và hỏi ý con trước.

Bẫy thứ tư nằm ở cha mẹ: uống rượu bia để bớt căng, hay lao vào làm việc không về nhà. Con tuổi này nhìn thấy hết, và thường hiểu là bố mẹ không muốn ở gần mình.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Với con: khi con mất ngủ, bỏ ăn, không chịu ra khỏi phòng nhiều tuần; sợ hãi tới mức không đi học được; tự làm đau mình; nói những câu như "biến mất cho xong"; hay có thay đổi lớn về tính tình. Lúc đó nên đưa con tới khoa tâm lý của bệnh viện nhi, khoa tâm thần, phòng tư vấn tâm lý học đường hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ làm việc với trẻ vị thành niên. Những dấu hiệu này cần người có chuyên môn đánh giá, cha mẹ không nên tự kết luận.

Với cha mẹ: khi mất ngủ, lo âu kéo dài trên vài tuần, không tập trung làm việc được, cáu gắt mất kiểm soát, hoặc cần rượu bia để chịu, hãy đi khám cho mình. Cha mẹ được hỗ trợ thì mới đỡ con được lâu.

Nếu con hoặc chính bạn nói tới chuyện không muốn sống hay muốn làm hại bản thân, đừng để người đó ở một mình, báo ngay người thân tin cậy, đưa đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.

Câu hỏi thường gặp

Con bị đình chỉ học, có nên phạt thêm ở nhà không?

Nhà trường đã có hình thức kỷ luật; ở nhà nên tập trung giúp con hiểu chuyện và giữ nhịp sống. Có thể đặt giới hạn hợp lý, có thời hạn, đi kèm việc con làm để sửa sai. Phạt nặng thêm thường khiến con chống đối hoặc thu mình.

Con không chịu nói chuyện, bố mẹ phải làm sao?

Đừng ép trong một buổi. Ở gần con qua những việc chung như nấu ăn, chở con đi, đi bộ, những lúc không phải nhìn thẳng vào mắt nhau con dễ nói hơn. Nhờ một người lớn con tin cũng là cách tốt.

Có nên chuyển trường cho con ngay không?

Chỉ nên quyết khi đã bàn với nhà trường, hỏi ý con và cân nhắc an toàn. Chuyển trường vội có khi làm con mất thêm bạn bè, nếp quen. Nếu con bị bắt nạt và trường không đảm bảo được an toàn, chuyển trường là phương án cần tính sớm.

Chuyện của con liên quan pháp luật, cha mẹ cần làm gì trước?

Có mặt cùng con trong mọi buổi làm việc, giữ bình tĩnh, ghi lại nội dung, không ký giấy tờ khi chưa hiểu. Hỏi luật sư về quyền của con và các bước tiếp theo. Bài này chỉ nêu nguyên lý, không thay ý kiến pháp lý.

Vợ chồng bất đồng cách xử lý, nên làm sao?

Thống nhất vài nguyên tắc chung trước khi nói với con: không đánh, không mắng trước người ngoài, cùng một thông điệp. Những bất đồng khác bàn riêng khi con không có mặt. Nếu vẫn căng, nhờ chuyên gia tâm lý gia đình.

Mình thấy xấu hổ với hàng xóm, đồng nghiệp, có sai không?

Cảm giác xấu hổ là phản ứng hay gặp ở cha mẹ. Nhưng người cần bạn lúc này là con, không phải người ngoài. Một câu ngắn "nhà mình đang lo chuyện riêng" là đủ, và hạn chế nhắc chuyện con với người không cần biết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138