VungChai.comVững Chãi
Biến cố trong gia đình

Nhà hư hại vì bão lũ: 30 ngày dọn dẹp, sống tạm và giữ sức cho người lo việc

Nhà bị ngập, tốc mái sau bão lũ: tuần đầu an toàn và giấy tờ, chia ca dọn dẹp, sống tạm, tiền tối thiểu, bảng 30 và 90 ngày, giữ sức người lo việc, lúc cần chuyên gia.

Two neighbors seen from behind carrying a cleaned wooden chair out into a sunny courtyard to dry, clear blue sky after rain, soft morning daylight, wide shot

Sau khi nhà bị ngập hay tốc mái vì bão lũ, ba mươi ngày đầu nên đi theo thứ tự an toàn, giấy tờ, chỗ ở tạm, rồi mới tới dọn dẹp và sửa chữa, và người đứng ra lo việc phải được nghỉ theo ca như mọi người khác. Ai cũng muốn dọn xong trong vài ngày, nhưng đó thường là lúc người lớn trong nhà gãy sức.

Thiên tai khác các biến cố khác ở chỗ cả xóm cùng gặp, thợ khan, vật liệu tăng giá, người thân cũng đang lo nhà họ. Bài này nói về người đứng ra lo cho cả nhà: phản ứng thường gặp trong người, tuần đầu, bảng 30 và 90 ngày, nói với con và người giúp, ngày trượt, và dấu hiệu cần chuyên gia. Hướng dẫn kỹ thuật về điện, kết cấu nhà, an toàn vệ sinh thì theo khuyến cáo của chính quyền và người có chuyên môn.

Vì sao sau vài ngày dọn dẹp người ta mệt rã rời

Những ngày nước vừa rút, hầu hết mọi người làm việc bằng sức của nỗi lo: bê đồ, xúc bùn, chạy lo giấy tờ, gần như không ngồi xuống. Sang tuần thứ hai, khi việc vẫn còn ngổn ngang, cái mệt dồn lại cùng lúc: đau lưng, mất ngủ, cáu với người nhà, không muốn nhìn vào đống đồ hỏng. Có người hay giật mình mỗi lần trời đổ mưa to hoặc nghe tiếng gió.

Những phản ứng đó hay gặp sau một trận thiên tai, nhất là khi gia đình mất đồ đạc, mất mùa, mất một phần thu nhập. Không có nghĩa là bạn yếu. Cơ thể vừa trải qua một thời gian dài ở trạng thái báo động và cần được hạ xuống từ từ.

Người đứng ra lo việc thường là người cuối cùng được hỏi "anh có mệt không", và cũng là người dễ gãy nhất. Kế hoạch dưới đây vì thế có cột cho người lo việc, chứ không chỉ cho căn nhà.

Tuần đầu sau khi nước rút hoặc bão qua

Thứ tự dưới đây theo nguyên tắc người trước, nhà sau, đồ đạc sau cùng:

  1. Kiểm an toàn trước khi vào nhà: điện, tường, mái, sàn. Chưa chắc thì chờ thợ hoặc người của chính quyền kiểm tra, không tự đóng điện lại.
  2. Chụp ảnh, quay video hiện trạng trước khi dọn: phòng, đồ hỏng, mái, tường. Những hình ảnh này cần cho việc khai báo thiệt hại và hồ sơ bảo hiểm nếu có.
  3. Gom giấy tờ quan trọng: căn cước, giấy tờ nhà đất, sổ hộ tịch, hợp đồng bảo hiểm. Giấy bị ướt thì phơi khô chỗ thoáng, không tự bóc lớp dán. Mất giấy thì hỏi UBND xã, phường về thủ tục cấp lại.
  4. Báo thiệt hại với UBND xã, phường theo hướng dẫn của địa phương, hỏi về hỗ trợ nếu có. Nếu có bảo hiểm nhà, gọi báo sớm.
  5. Lo chỗ ở tạm cho người già, trẻ nhỏ: nhà người thân, nhà hàng xóm cao ráo, điểm tạm trú của địa phương. Người lớn dọn nhà, người yếu không ở trong nhà ẩm.
  6. Chia ca dọn dẹp: mỗi người làm vài tiếng rồi nghỉ, ăn uống đúng bữa, uống nước sạch, mang găng tay, ủng.
  7. Một người ngoài vùng biết tình hình, nhận tin và báo cho họ hàng xa để cả nhà không phải trả lời từng cuộc gọi.

Những đồ đạc kỷ niệm như ảnh cũ, giấy khen của con thì rửa nhẹ, phơi khô ở chỗ râm; đừng vứt vội trong lúc mệt rồi tiếc về sau.

Bảng 30 và 90 ngày cho nhà vừa qua bão lũ

Khung này giúp cả nhà không cố làm mọi việc cùng lúc. Tùy mức hư hại, có nhà cần lâu hơn nhiều.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Ngày 1–7Dọn theo ca, ăn ba bữa, ngủ đủ đêm ở chỗ khô ráo; dọn một phòng để ở trướcCó một chỗ ngủ sạch, có nước sạch dùngỞ tạm thêm vài ngày, không cố ngủ trong nhà ẩm
Ngày 8–14Phân loại đồ: giữ, sửa, bỏ; ghi danh sách việc cần thợBiết rõ việc nào tự làm, việc nào phải thuêGiảm số giờ dọn mỗi ngày, xin thêm người phụ
Ngày 15–30Đưa con đi học lại đều, người lớn quay lại công việc, mỗi tối nửa giờ cho việc sửa nhàBữa tối gia đình có lại giờ cố địnhHoãn những việc sửa không gấp sang tháng sau
Ngày 31–90Sửa từng hạng mục theo thứ tự an toàn trước, tiện nghi sau; giữ một ngày nghỉ trong tuầnNgủ được phần lớn các đêm, không còn giật mình khi có mưa thườngQuay về bảng ngày 15–30, gặp chuyên gia nếu mất ngủ kéo dài

Ghi lại mỗi tối một dòng việc đã làm được. Nhìn lại sau vài tuần sẽ thấy rõ đường đi hơn là nhìn vào đống việc còn lại.

Nói với con, hàng xóm và người đến giúp

Với con nhỏ, cho con biết nhà sẽ được sửa và ai lo cho con. Câu mẫu: "Nước làm hỏng nhà mình, bố mẹ đang dọn và sửa. Mấy hôm này con ở với bà, tối nào bố mẹ cũng sang." Cho con mang theo món đồ quen như gấu bông, cái gối để dễ ngủ.

Với con lớn hơn, giao một việc vừa sức. Con tuổi tiểu học có thể lau đồ chơi, phơi sách vở; con tuổi trung học có thể phụ phân loại đồ, trông em. Có việc để làm giúp con bớt lo.

Với hàng xóm, đổi công cho nhau. "Sáng nay nhà mình dọn bên anh, chiều anh sang phụ nhà em khiêng tủ." Cả xóm cùng bị, chia nhau sức làm nhanh hơn từng nhà tự xoay.

Với người đến giúp từ xa, nói rõ cần gì. "Nhà em cần người phụ khiêng đồ thứ Bảy và ít quần áo cho hai cháu tuổi lên tám, mười." Nói cụ thể thì người giúp đỡ trúng chỗ, tránh nhận đồ không dùng tới.

Với chỗ làm, báo sớm và xin linh hoạt. "Nhà em bị ngập nặng sau bão, em xin nghỉ hai ngày đầu tuần để dọn, những ngày sau em đi làm bình thường nhưng xin về sớm một giờ."

Tiền tối thiểu khi nhà vừa qua thiên tai

Tách tiền sửa nhà khỏi tiền sống. Giữ đủ tiền ăn, tiền học của con, tiền đi lại cho ba mươi ngày trước, rồi mới tính phần sửa nhà. Sửa nhà theo thứ tự an toàn trước, tiện nghi sau.

Hỏi trước về hỗ trợ. Hỏi UBND xã, phường về hỗ trợ cho hộ bị thiệt hại, hỏi công ty bảo hiểm nếu nhà có mua. Thủ tục, mức hỗ trợ mỗi nơi một khác, cứ hỏi thẳng và giữ giấy tờ đầy đủ.

Nói chuyện với ngân hàng nếu đang trả góp. Nhiều ngân hàng có chính sách giãn nợ cho vùng bị thiên tai. Gọi hỏi sớm, mang theo giấy xác nhận thiệt hại nếu được yêu cầu.

Cẩn thận với thợ và vật liệu giá cao bất thường. Sau bão lũ, giá thợ và vật liệu thường tăng. Hỏi giá hai ba nơi, nhờ người quen giới thiệu, không đặt cọc lớn cho người lạ. Những hạng mục chưa gấp thì chờ giá ổn lại.

Không vay nóng để sửa nhà gấp. Vay nóng hay vay qua ứng dụng lúc này dễ biến một trận lũ thành gánh nợ nhiều năm. Ưu tiên sửa chỗ ở tối thiểu cho an toàn, phần còn lại làm dần.

Giữ nếp cho con và người già trong lúc sống tạm

Ở nhờ nhà người thân hay ở điểm tạm trú vài tuần, nếp sinh hoạt của cả nhà đảo lộn: trẻ ngủ muộn, người già ăn uống thất thường, ai cũng ngủ chung một phòng. Đây là lúc những thứ nhỏ quen thuộc giữ cho người yếu đỡ chới với.

Với con, giữ giờ ngủ và giờ học gần như cũ, mang theo sách vở còn dùng được, xin giáo viên cho con mượn sách nếu sách bị hỏng. Nếu trường còn đóng cửa, mỗi ngày cho con một giờ đọc sách hoặc làm bài nhẹ để có nhịp. Với người già, ưu tiên chỗ nằm khô ráo, dễ đi vệ sinh, mang theo đủ thuốc đang dùng theo đơn và sổ khám bệnh; thiếu thuốc thì hỏi trạm y tế xã, phường.

Với gia chủ cho ở nhờ, nói rõ dự kiến bao lâu, nhận một phần việc trong nhà họ như nấu cơm, rửa bát, và góp một phần tiền ăn nếu được. Ở nhờ có hẹn và có góp sức thì cả hai bên đều thoải mái hơn, và bạn bớt được cảm giác mắc nợ trong lúc đã đủ mệt.

Ngày trượt và những cái bẫy sau thiên tai

Sẽ có ngày nhìn đống bùn còn lại mà không muốn làm gì, có ngày trời lại mưa to và cả nhà lo nước lên. Ngày như thế không dọn cũng được: ăn, nghỉ, chuẩn bị đồ phòng khi nước lên lại, ngủ sớm. Sáng hôm sau chọn một việc nhỏ nhất trong danh sách để làm trước.

Bẫy hay gặp: người lớn làm liên tục từ sáng tới tối nhiều ngày liền, không ăn đúng bữa, rồi ngã bệnh; uống rượu bia cuối ngày để quên mệt; quyết bỏ nhà đi nơi khác hay bán đất ngay trong tuần đầu. Những quyết định lớn về chỗ ở nên để sau khi đã có thông tin về an toàn khu vực và cả nhà đã nghỉ ngơi.

Cũng tránh xem đi xem lại những đoạn video về bão lũ trên mạng, nhất là trước giờ ngủ. Theo dõi thông báo thời tiết của cơ quan chính thức là đủ.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Sau thiên tai, cơ thể dễ ốm vì làm việc nặng, nước bẩn, ẩm thấp. Đi khám ngay nếu có vết thương, sốt, tiêu chảy, khó thở. Phần tinh thần thì để ý những dấu hiệu kéo dài trên vài tuần: mất ngủ, ác mộng, giật mình mỗi khi mưa to, ăn không vào, không làm nổi việc tối thiểu, buồn bã kéo dài, hoặc cần rượu bia mỗi tối.

Lúc đó nên tìm bác sĩ ở trạm y tế xã, phường để được giới thiệu, hoặc tới khoa tâm lý, khoa tâm thần của bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ. Với trẻ nhỏ, nếu con sợ hãi, bám bố mẹ, đái dầm trở lại, không chịu đi học nhiều tuần, nói với giáo viên và hỏi phòng tư vấn tâm lý của trường.

Nếu có người trong nhà nói không muốn sống nữa hoặc có ý làm hại bản thân, đừng để họ một mình, báo người thân tin cậy, đưa đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.

Câu hỏi thường gặp

Nước vừa rút có nên dọn ngay trong đêm không?

Không nên. Ban đêm khó thấy nguy hiểm về điện, tường, sàn. Nghỉ ở chỗ an toàn, ăn uống, ngủ, sáng hôm sau kiểm an toàn rồi mới dọn. Một đêm nghỉ giúp bạn làm được nhiều hơn những ngày sau.

Giấy tờ bị ướt hoặc trôi mất thì làm sao?

Giấy ướt thì phơi khô ở chỗ râm thoáng, không tự bóc lớp dán. Giấy mất thì hỏi UBND xã, phường và cơ quan cấp giấy về thủ tục cấp lại. Chụp ảnh giấy tờ còn giữ được để lưu một bản.

Con hay sợ mỗi khi trời mưa sau trận lũ, có sao không?

Đây là phản ứng hay gặp ở trẻ sau thiên tai. Giải thích ngắn gọn, cho con biết cả nhà đã chuẩn bị gì nếu trời mưa lớn, giữ nếp sinh hoạt đều. Nếu nỗi sợ kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới ăn ngủ, nên hỏi chuyên gia tâm lý.

Có nên bán nhà chuyển đi nơi khác sau trận lũ không?

Không nên quyết trong những tuần đầu. Chờ có thông tin về an toàn khu vực, hỏi chính quyền về kế hoạch phòng chống thiên tai ở đó, và bàn với cả nhà khi đã nghỉ ngơi. Quyết định lớn lúc đang mệt thường khó sửa.

Tiền sửa nhà quá lớn, có nên vay ngay không?

Bài này không khuyên vay, nhất là vay nóng. Sửa chỗ ở tối thiểu cho an toàn trước, hỏi hỗ trợ của địa phương, bảo hiểm, giãn nợ ngân hàng. Phần tiện nghi làm dần khi thu nhập ổn lại.

Người lo việc trong nhà mệt mà không chịu nghỉ, khuyên sao?

Đề nghị chia ca cụ thể: "Chiều nay anh nghỉ, em với chú dọn, tối anh làm tiếp." Nhắc rằng nếu người lo việc ngã bệnh thì cả nhà khó hơn. Mang đồ ăn, nước tới tận chỗ để họ ngồi xuống ăn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138