Sau biến cố, cảm giác đói thường biến mất vài ngày hoặc vài tuần, nên không thể chờ đói mới ăn. Cách làm thực tế là ăn theo giờ chứ không theo cơn đói, chia nhỏ bữa, chuẩn bị sẵn vài món dễ nuốt, và nhờ người quanh mình lo giúp phần nấu nướng.
Cái khó là chuyện ăn uống nghe nhỏ nhặt giữa bao việc lớn, nên rất dễ bị gạt sang bên. Một người lo giấy tờ cả ngày, tối về mới nhận ra từ sáng chưa ăn gì; một người chăm người nhà ở viện chỉ uống nước cầm hơi. Thiếu ăn vài ngày thì đầu chậm, tay run, dễ cáu, và chính những lúc đó lại phải quyết việc quan trọng. Bài này không bàn chế độ ăn, chỉ nói cách giữ cho bạn có đủ bữa để đứng được trong những tuần khó.
Vì sao gặp chuyện là không thấy đói
Khi căng thẳng dồn lên, cơ thể dồn sức cho việc đối phó và tạm gác những việc như tiêu hoá. Nhiều người tả cảm giác dạ dày thắt lại, cổ họng nghẹn, nhìn đồ ăn thấy ngán. Có người ngược lại, ăn vặt liên tục mà không biết no. Cả hai đều là phản ứng thường gặp, không có nghĩa bạn đang mắc bệnh gì.
Rắc rối nằm ở chỗ: không đói không có nghĩa là không cần ăn. Cơ thể vẫn tiêu hao, thậm chí tiêu hao nhiều hơn vì đang căng. Đến chiều tối thì lả đi, đau đầu, bủn rủn, rồi người ta tưởng mình suy sụp tinh thần nặng hơn, trong khi một phần chỉ là đói.
Thêm vào đó, nhịp sinh hoạt bị xáo trộn: không đi làm nên không có bữa trưa ở công ty, quán quen đóng cửa, người hay nấu cơm trong nhà đang nằm viện. Những điểm neo bữa ăn quen thuộc mất đi cùng lúc. Vì vậy việc cần làm là dựng lại vài điểm neo mới một cách cố ý, thay vì đợi cảm giác thèm ăn quay về.
Cũng nên biết rằng cảm giác thèm ăn thường quay lại chậm hơn sức lực. Có người đã đi làm lại, đã lo xong giấy tờ mà vẫn chỉ ăn được lưng bát. Điều đó không có nghĩa là bạn chưa khá lên. Cứ giữ giờ ăn như một việc trong ngày, giống đánh răng hay khoá cửa, rồi vị ngon sẽ trở lại dần theo nhịp sống, không cần ngồi đo xem hôm nay ăn được bao nhiêu thìa so với hôm qua.
Tuần đầu: ăn theo giờ, không theo cơn đói
Trong tuần đầu, đặt mục tiêu thấp và rõ: có ba lần ăn mỗi ngày, mỗi lần không cần nhiều.
- Đặt ba mốc giờ ăn cố định, ví dụ bảy giờ sáng, mười hai giờ trưa, sáu giờ tối, và hẹn báo thức trên điện thoại. Đến giờ thì ăn vài miếng, kể cả khi không muốn.
- Ăn ít mà nhiều lần. Nửa bát cháo, một hộp sữa, vài lát bánh mì, một quả chuối. Nuốt không nổi bữa to thì chia làm hai, ba lần trong buổi.
- Uống đủ nước, để sẵn chai nước ở chỗ ngồi nhiều nhất. Nhiều người tưởng đói hoá ra khát, và ngược lại.
- Mang đồ ăn theo khi ra ngoài lo việc: đi ngân hàng, lên cơ quan bảo hiểm xã hội, vào viện. Những buổi chạy việc là lúc bỏ bữa nhiều nhất.
- Nói với một người trong nhà là bạn đang khó ăn để họ nhắc giờ, hoặc ngồi ăn cùng. Ăn cùng ai đó thì dễ nuốt hơn ăn một mình.
Tuần đầu chưa cần ăn ngon hay ăn đủ chất theo sách. Có ăn, đều giờ, là đạt. Phần chỉnh dần để bữa ăn tươm tất hơn để sang tuần thứ hai, thứ ba.
Món dễ nuốt nên có sẵn trong nhà
Lúc không thấy đói, rào cản lớn nhất là phải nghĩ xem ăn gì rồi đi mua, đi nấu. Có sẵn vài thứ trong tầm tay thì bớt được bước đó:
- Gạo nấu cháo hoặc cháo ăn liền loại ít gia vị, nấu một nồi ăn được hai, ba bữa.
- Trứng, đậu phụ, cá hộp, những thứ chế biến trong mười phút.
- Sữa, sữa chua, bánh mì, bánh quy lạt để ăn xen giữa các bữa.
- Trái cây dễ bóc như chuối, cam, quýt; một ít rau đã nhặt sẵn.
- Một món canh quen thuộc từ nhỏ. Mùi vị quen thường dễ nuốt hơn món lạ những ngày lòng không yên.
Mỗi tuần đi chợ một lần theo danh sách cố định, đừng để tới lúc cạn sạch mới chạy đi mua. Nếu tiền đang eo hẹp, danh sách này vẫn giữ được: cháo, trứng, đậu, rau theo mùa là những món rẻ mà đủ để đứng được. Đây cũng là lúc nên nấu một lần cho nhiều bữa, để tối mệt chỉ cần hâm lại.
Kế hoạch 30 ngày giữ bữa
Khung này dùng việc nhỏ mỗi ngày để dựng lại nhịp ăn. Không phải mục tiêu cân nặng, cũng không phải chế độ ăn kiêng hay ăn bồi bổ.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 – 7 | Ba mốc giờ ăn có báo thức; một chai nước luôn trong tầm tay | Không ngày nào chỉ có một bữa | Thêm một hộp sữa hoặc quả chuối vào mốc bị bỏ |
| Ngày 8 – 14 | Nấu một nồi canh hoặc cháo cho hai ngày; ăn ít nhất một bữa có người ngồi cùng | Chiều tối bớt lả, bớt đau đầu | Nhờ người thân nấu hộ hai bữa trong tuần |
| Ngày 15 – 21 | Đi chợ theo danh sách cố định; bữa tối có rau và một món đạm | Thấy đói lại vào vài thời điểm trong ngày | Quay về mốc giờ của tuần đầu |
| Ngày 22 – 30 | Nấu một món mình từng thích; mời một người đến ăn cơm | Ăn không còn là việc phải ép | Ghi lại hôm nào bỏ bữa và vì sao |
Nếu có ngày cả ba mốc đều trượt, hôm sau bắt đầu lại từ mốc sáng, không cần bù. Kế hoạch này mềm, đi trật một hôm không làm hỏng cả tuần.
Nhờ người quanh mình lo phần ăn
Người thân hỏi có cần giúp gì không. Đừng trả lời "không sao đâu". Hãy nói cụ thể: "Tuần này anh chị nấu giúp em hai bữa tối được không, em nấu không nổi." Người muốn giúp thường mừng khi được giao việc rõ.
Bạn bè đến thăm. Có thể nhờ họ mang theo một bữa ăn và ngồi ăn cùng. Một bữa cơm có người trò chuyện đôi khi giúp nhiều hơn một giờ khuyên nhủ.
Người đang ở trọ một mình. Tìm một quán cơm bình dân gần nhà làm điểm neo bữa trưa, ngày nào cũng ra đúng giờ. Quen mặt chủ quán cũng là thêm một mối liên hệ nhỏ với xung quanh.
Nhà có con nhỏ. Bữa của con là điểm neo tự nhiên: ngồi xuống ăn cùng con, dù chỉ vài thìa. Trẻ cũng yên tâm hơn khi thấy bố mẹ vẫn ăn cơm như mọi ngày.
Người đang chăm người nhà ở viện. Hai người thay ca nhau thì giao hẹn rõ: ai trực thì người kia mang cơm vào và ngồi ăn cùng trước khi về. Nếu chỉ có một mình, chuẩn bị một túi đồ ăn khô và sữa để ở đầu giường người bệnh, đến giờ thì ra hành lang ăn, đừng đợi người bệnh ngủ mới ăn vì lúc đó thường đã quá muộn.
Khi ai đó mang đồ ăn tới mà bạn chưa nuốt nổi. Cứ nhận và cảm ơn, chia nhỏ cất tủ lạnh, ăn dần trong hai ngày. Nói thật với họ rằng bạn đang khó ăn, lần sau họ sẽ biết mang cháo, canh thay vì món nhiều dầu mỡ.
Những ngày tệ và vài cái bẫy hay gặp
Sẽ có ngày nhìn đồ ăn là ngán, hoặc ngày bận tới mức quên sạch. Ngày như vậy thì hạ mục tiêu xuống mức tối thiểu: một hộp sữa buổi sáng, một bát cháo buổi tối, đủ nước. Hôm sau làm lại từ mốc đầu tiên. Không cần tự trách, cũng không cần bù bằng một bữa thật to.
Bẫy thứ nhất là sống bằng cà phê và thuốc lá cả ngày. Chúng làm bớt cảm giác đói và làm người tỉnh tạm, nhưng tới tối thì người run, tim đập nhanh, đêm khó ngủ. Bẫy thứ hai là uống rượu bia thay bữa, vì vài ly đầu làm người dễ chịu hơn. Thực tế là bụng rỗng mà uống thì mệt nhanh hơn và hôm sau tệ hơn.
Bẫy thứ ba là ăn vặt liên tục rồi thấy tội lỗi. Ăn vặt nhiều trong lúc căng thẳng là chuyện hay gặp. Thay vì cấm hẳn, hãy đặt sẵn đồ ăn vặt dễ chịu cho người hơn như trái cây, sữa chua ở chỗ dễ lấy, và giữ ba mốc bữa chính để cơ thể có nhịp. Bẫy thứ tư là tự đặt chế độ ăn kiêng hay ăn bồi bổ theo lời truyền miệng giữa lúc đang rối. Giai đoạn này chỉ cần ăn bình thường, đều đặn.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Hãy đến cơ sở y tế, gặp bác sĩ, khoa tâm lý hoặc tâm thần của bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ khi:
- Ăn rất ít hoặc bỏ ăn kéo dài quá hai tuần dù đã cố giữ giờ.
- Sụt cân thấy rõ, quần áo rộng hẳn, hay chóng mặt, choáng khi đứng dậy.
- Ngược lại, ăn không dừng được rồi thấy ghê sợ chính mình, lặp đi lặp lại.
- Đi kèm mất ngủ, không làm nổi việc tối thiểu, hay phải uống rượu bia mới chịu đựng được ngày.
- Có bệnh nền như dạ dày, tiểu đường, huyết áp mà việc ăn uống thất thường làm bệnh nặng lên.
Việc ăn uống thay đổi kéo dài có thể là dấu hiệu cần chuyên gia đánh giá, không nên tự đoán hay tự dùng thứ gì để kích thích ăn. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hoặc không muốn sống nữa, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, và gọi 115 nếu thấy nguy cấp.
Câu hỏi thường gặp
Không thấy đói thì có cần ép mình ăn không?
Không cần ép ăn bữa lớn, nhưng nên ăn theo giờ một lượng nhỏ. Cơ thể vẫn cần năng lượng dù cảm giác đói đã tạm mất, nhất là khi đang phải lo nhiều việc.
Mấy ngày chỉ uống sữa và ăn cháo có sao không?
Trong tuần đầu thì đó là cách hợp lý để giữ sức. Sang tuần thứ hai, thứ ba nên thêm dần rau, trứng, cá, đậu để bữa ăn đầy đủ hơn.
Lúc căng thẳng lại ăn vặt liên tục thì làm sao?
Đừng tự mắng mình. Giữ ba bữa chính đều giờ, để sẵn đồ ăn vặt nhẹ nhàng hơn ở chỗ dễ lấy, và để ý xem ăn vặt hay xảy ra vào giờ nào để chuẩn bị trước.
Đang eo hẹp tiền thì ăn sao cho đủ?
Cháo, trứng, đậu phụ, rau theo mùa và cá hộp là những món rẻ mà đủ để đứng được. Nấu một lần cho hai, ba bữa vừa tiết kiệm tiền vừa tiết kiệm sức.
Ở một mình, không ai nấu cho thì làm thế nào?
Chọn một quán cơm gần nhà làm điểm neo bữa trưa, giữ sẵn vài món chế biến mười phút, và hẹn bạn bè ăn chung một bữa mỗi tuần. Có người ăn cùng thì dễ nuốt hơn.
Bao lâu thì nên lo lắng vì chán ăn?
Nếu bỏ ăn hoặc ăn rất ít kéo dài quá hai tuần, sụt cân rõ hoặc hay chóng mặt, nên đến cơ sở y tế để bác sĩ thăm khám thay vì tự chờ.