Mất việc khi đang mang thai, việc đầu tiên là hỏi ngay về giấy tờ bảo hiểm xã hội vì nó gắn với chế độ khi sinh, việc thứ hai là giữ nguyên lịch khám thai và nhịp ăn ngủ. Tìm việc mới có thể đợi; sức khoẻ của bạn và giấy tờ thì không.
Hoàn cảnh này nặng hơn vì bạn phải lo cho hai người cùng lúc, thời gian tới ngày sinh lại có hạn, và nhiều nơi tuyển dụng ngại nhận người đang mang thai dù không nói ra. Bài đi qua những gì đang diễn ra trong người, việc của tuần đầu, lịch 90 ngày theo nhịp thai kỳ, cách chia việc với chồng và gia đình, những ngày tệ, và lúc nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Phần quyền lợi theo luật chỉ nêu nguyên lý, chi tiết cần hỏi luật sư hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Chuyện gì đang diễn ra trong người bạn lúc này
Mang thai vốn đã làm cơ thể mệt hơn, giấc ngủ chập chờn hơn, cảm xúc lên xuống nhanh hơn. Thêm cú sốc mất việc, nhiều người thấy mình khóc vì những chuyện rất nhỏ, hoặc ngồi lặng cả buổi không nghĩ được gì. Đó là hai lớp căng thẳng chồng lên nhau, không phải bạn yếu đuối.
Nỗi lo hay gặp nhất là tiền: tiền sinh, tiền sữa, tiền những tháng đầu khi con còn nhỏ. Kèm theo là cảm giác có lỗi, như thể mình đã làm hỏng kế hoạch của cả nhà. Cũng có người thấy giận vì nghi rằng mình bị cho nghỉ vì mang thai. Những cảm xúc này cần có chỗ để nói ra, với chồng, mẹ, hoặc một người bạn, thay vì giữ hết trong bụng.
Nhiều mẹ bầu kể rằng điều khó nhất là cảm giác mất chỗ đứng: hôm qua còn là người có việc, có đồng nghiệp, hôm nay chỉ còn là “người ở nhà chờ sinh”. Cảm giác đó dễ hiểu, và nó thường dịu đi khi mỗi ngày có vài việc rõ ràng của riêng mình, dù là việc giấy tờ, việc chuẩn bị đồ cho con hay một buổi đi bộ đều đặn.
Một điều thực tế cần nhớ: những tuần tới bạn cần nhiều năng lượng hơn bình thường cho chính thai kỳ. Kế hoạch nào đòi bạn làm như người không mang thai đều là kế hoạch quá sức.
Tuần đầu: những việc không được để trôi
Danh sách này xếp theo thứ tự gấp. Mỗi ngày làm một, hai việc là đủ:
- Giữ nguyên lịch khám thai đã hẹn. Báo với bác sĩ khám thai rằng bạn vừa mất việc và đang căng thẳng, để họ theo dõi thêm nếu cần.
- Hỏi phòng nhân sự về chốt sổ bảo hiểm xã hội và giấy tờ trả lại, kèm câu hỏi thời gian đã đóng của bạn tính đến tháng nào.
- Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú về chế độ khi sinh con trong trường hợp đã nghỉ việc, và về trợ cấp thất nghiệp. Hỏi rõ điều kiện, giấy tờ, thời hạn, ghi lại tên người trả lời.
- Lưu giấy tờ: hợp đồng, quyết định nghỉ việc, bảng lương, sổ khám thai. Bản chụp để ở hai nơi.
- Nếu thấy việc cho nghỉ có dấu hiệu không đúng, hỏi luật sư lao động hoặc công đoàn. Lao động nữ mang thai có những bảo vệ riêng theo luật, nhưng áp dụng ra sao phải để người có chuyên môn xem.
- Ăn đủ bữa, ngủ trưa nếu được, đi bộ nhẹ mỗi ngày theo lời dặn của bác sĩ khám thai.
- Nói với chồng hoặc người thân gần nhất ngay trong ngày, kể cả khi họ đang bận.
Thứ tự trên đặt sức khoẻ và giấy tờ trước tìm việc. Lý do đơn giản: giấy tờ bảo hiểm có thời hạn, lịch khám thai có mốc cố định, còn việc tìm chỗ làm mới thì có thể bắt đầu muộn hơn vài tuần.
Lịch 90 ngày theo nhịp thai kỳ
Khung này tính cho người đang ở khoảng giữa thai kỳ. Nếu bạn ở giai đoạn khác, giữ nguyên tinh thần: việc nhỏ, đều, ưu tiên sức khoẻ và chuẩn bị cho ngày sinh.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 đến 14 | Ăn ba bữa chính và bữa phụ, ngủ đủ, đi bộ nhẹ; mỗi ngày một việc giấy tờ | Giấy tờ bảo hiểm đã rõ ràng | Nhờ chồng hoặc người thân đi hỏi thay một việc |
| Ngày 15 đến 30 | Lập bảng tiền tới sau sinh ba tháng: tiền sinh, đồ cho em bé, chi phí thiết yếu | Biết nhà mình thiếu hay đủ bao nhiêu | Ngồi cùng chồng một buổi, mỗi người một cột |
| Ngày 31 đến 60 | Hai, ba buổi sáng mỗi tuần xem việc làm từ xa, làm theo giờ, hoặc việc có thể nhận sau sinh; còn lại nghỉ ngơi | Có một, hai hướng để quay lại sau khi con cứng cáp | Chỉ giữ một buổi mỗi tuần, ưu tiên sức khoẻ |
| Ngày 61 đến 90 | Chuẩn bị đồ sinh, sắp xếp người hỗ trợ những tuần đầu sau sinh | Có người phụ giúp đã nhận lời | Hỏi thêm một người dự phòng |
| Sau 90 ngày | Giữ nhịp khám, nghỉ, chuẩn bị; việc tìm việc tạm để sau sinh | Bạn thấy bình tĩnh hơn với kế hoạch | Quay lại khung ngày 1 đến 14 vài hôm |
Nhiều người áy náy vì “ngồi không” trong mấy tháng này. Thật ra chuẩn bị cho một em bé ra đời là một việc lớn, và nó xứng đáng được tính là việc chính của bạn lúc này.
Chỉnh kế hoạch theo hoàn cảnh riêng
Mang thai lần đầu: bạn chưa biết những tuần sau sinh sẽ cuốn hết thời gian ra sao, nên dễ đặt kế hoạch “sinh xong hai tháng đi làm lại” quá lạc quan. Hỏi những người quanh mình vừa sinh con về nhịp thật của mấy tháng đầu, rồi mới tính chuyện quay lại công việc.
Đã có con nhỏ ở nhà: sức của bạn chia cho thai kỳ và cho bé lớn. Giữ nguyên nhịp đưa đón, giờ ăn ngủ của bé lớn, vì bé cũng cảm được không khí lo lắng trong nhà. Nhờ người thân trông bé lớn một, hai buổi mỗi tuần để bạn đi khám và nghỉ.
Chồng làm xa hoặc bạn đang một mình: cần có ít nhất hai người ở gần mà bạn gọi được bất cứ lúc nào, như mẹ, chị em, bạn thân, hàng xóm tin cậy. Thoả thuận trước với họ về những tuần cuối thai kỳ.
Ở trọ thành phố, xa gia đình: cân nhắc việc về gần người thân trong những tháng cuối hoặc sau sinh, nhưng đừng quyết trong tuần đầu khi còn đang sốc. Bàn với chồng, tính chi phí cả hai phương án, rồi mới chọn.
Đang làm nghề tự do song song: nếu còn một vài khách quen, giữ liên lạc nhẹ nhàng, nhận việc vừa sức. Nguồn thu nhỏ đều đặn giúp bạn bớt lo hơn là một việc lớn phải gồng.
Chia việc với chồng và gia đình, câu nói mẫu
Với chồng: “Em mất việc rồi. Em đang lo nhất là tiền sinh và mấy tháng đầu. Mình ngồi lại làm bảng tiền nhé. Em cần anh lo giúp phần đi hỏi giấy tờ bảo hiểm, em giữ sức cho con.” Nói rõ bạn cần gì, người kia dễ đỡ hơn là đoán.
Với mẹ hoặc mẹ chồng: “Con nghỉ ở công ty rồi, giờ con ở nhà dưỡng thai và chuẩn bị sinh. Mẹ giúp con những tuần đầu sau sinh được không?” Nhờ việc cụ thể, có thời gian cụ thể.
Với con lớn nếu có: bé chỉ cần biết mẹ ở nhà nhiều hơn để chuẩn bị đón em. Không cần nói chuyện mất việc.
Với người hỏi “sao nghỉ việc lúc này”: “Em nghỉ để lo sinh nở, sau đó sẽ đi làm lại.” Câu ngắn, giữ sự riêng tư của bạn.
Khi người nhà nói câu khó nghe: những câu như “sao không giữ được việc” thường xuất phát từ lo lắng. Bạn có quyền nói: “Con đang rất mệt, mình bàn chuyện này hôm khác nhé.”
Ngày tệ và những bẫy hay gặp
Có những ngày bạn chỉ nằm, nghĩ mãi về tiền, về việc. Ngày đó cứ để mình nghỉ, nhưng vẫn ăn đủ và ra ban công hoặc ra sân hít thở một lúc. Ngày sau làm lại một việc nhỏ nhất trong bảng.
Bẫy thứ nhất là cố nhận một việc nặng, đi lại xa hoặc phải thức khuya chỉ để có thu nhập trước khi sinh. Thu nhập quan trọng, nhưng sức khoẻ của hai mẹ con quan trọng hơn. Bẫy thứ hai là đọc quá nhiều chuyện trên mạng về những người bị đối xử bất công khi mang thai, đọc tới khuya rồi mất ngủ. Hỏi người có chuyên môn thì hơn.
Bẫy thứ ba là vay để sắm sửa cho đủ đầy như kế hoạch cũ. Em bé cần ít hơn nhiều so với những gì quảng cáo nói. Hỏi mượn đồ cũ của người thân, mua dần những thứ thật cần.
Bẫy thứ tư là giữ mọi lo lắng cho riêng mình để không ảnh hưởng người nhà. Thai kỳ đi qua nhẹ hơn khi có người cùng gánh, và người thân thường muốn được biết để giúp.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Thai kỳ cộng với mất việc là một áp lực lớn. Nên nói ngay với bác sĩ khám thai, hoặc tìm chuyên gia tâm lý, khi bạn thấy:
- Buồn, lo hoặc khóc gần như mỗi ngày kéo dài hơn hai tuần.
- Mất ngủ dù đã mệt, hoặc ngủ rất nhiều mà vẫn kiệt sức.
- Không muốn ăn, bỏ bữa, hoặc không chăm lo được việc tối thiểu cho bản thân.
- Mất hứng thú hoàn toàn với việc chuẩn bị đón con.
- Thấy mình tách khỏi mọi người, không muốn gặp ai, kể cả người thân.
Bác sĩ khám thai là người dễ tiếp cận nhất vì bạn đã có lịch hẹn. Họ có thể giới thiệu bạn tới khoa tâm lý của bệnh viện hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ. Nếu có lúc xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với chồng hoặc một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi 115 nếu nguy cấp.
Câu hỏi thường gặp
Mất việc khi mang thai thì có còn được chế độ khi sinh không?
Còn tuỳ thời gian bạn đã đóng bảo hiểm và các điều kiện theo luật. Hãy hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú càng sớm càng tốt, mang theo giấy tờ nghỉ việc và sổ bảo hiểm.
Có nên tìm việc mới ngay khi đang mang thai không?
Nếu sức khoẻ cho phép và bảng tiền cần thêm thu nhập, có thể tìm việc nhẹ, làm từ xa hoặc theo giờ. Nhưng đừng đặt mục tiêu phải có việc chính thức trước khi sinh, vì nó tạo áp lực lớn.
Nghi bị cho nghỉ vì mang thai thì làm gì?
Lưu lại giấy tờ, tin nhắn, thông báo liên quan rồi hỏi luật sư lao động hoặc công đoàn. Lao động nữ mang thai có những bảo vệ riêng theo luật, người có chuyên môn sẽ xem trường hợp của bạn.
Căng thẳng vì mất việc có ảnh hưởng tới thai không?
Đây là câu nên hỏi trực tiếp bác sĩ khám thai. Điều bạn làm được là giữ nhịp ăn ngủ, đi khám đúng hẹn, và nói ra lo lắng thay vì giữ trong lòng.
Chồng cũng thu nhập thấp thì xoay xở thế nào?
Cùng lập bảng tiền tới sau sinh ba tháng, giữ khoản thiết yếu, hoãn khoản chưa cần, mượn đồ cũ cho em bé. Hỏi trợ cấp thất nghiệp và chế độ khi sinh. Không nên vay nóng để sắm sửa.
Sau sinh bao lâu thì nên đi làm lại?
Không có mốc chung cho mọi người. Tuỳ sức khoẻ, người hỗ trợ chăm con và tình hình tiền của nhà. Nên bàn với chồng và bác sĩ, tránh tự ép mình quay lại quá sớm.