Hết hợp đồng mà không được ký tiếp, bạn có một thứ người bị cho nghỉ đột ngột không có: vài tuần báo trước. Dùng những tuần đó cho giấy tờ, lời giới thiệu và bảng tiền tối thiểu, rồi bước vào tháng đầu ở nhà với một khung ngày đã dựng sẵn.
Cái khó của hoàn cảnh này nằm ở chỗ bạn vẫn phải đi làm, vẫn gặp sếp và đồng nghiệp mỗi ngày, trong khi trong đầu đã biết ngày cuối. Nhiều người buông việc, có người lại cày gấp đôi để mong được đổi ý. Phần dưới đi qua: vì sao những tuần chờ lại khó chịu, việc nên làm trước ngày cuối, kế hoạch tháng đầu và 90 ngày, cách nói với mọi người, những ngày trượt nhịp và dấu hiệu nên gặp chuyên gia.
Những tuần chờ ngày cuối: vì sao vừa mệt vừa lơ lửng
Khi biết ngày cuối, bạn sống ở hai nơi cùng lúc: người vẫn ở văn phòng nhưng đầu đã nghĩ tới tháng sau. Cảm giác lơ lửng đó làm khó tập trung, hay quên việc nhỏ, dễ tủi thân khi thấy đồng nghiệp bàn kế hoạch quý tới mà mình không có phần. Đó là phản ứng bình thường khi một thứ quen thuộc sắp kết thúc mà chưa có thứ mới thay vào.
Có người thấy giận vì đã làm tốt mà vẫn không được ký tiếp. Lý do có khi là ngân sách, có khi là dự án dừng, có khi bạn không bao giờ được nghe lý do thật. Bạn có thể hỏi quản lý một lần, bằng giọng bình thường: “Anh chị có thể cho em biết lý do để em rút kinh nghiệm không?” Câu trả lời có ích thì giữ lại, không có thì để đó.
Điều nên tránh trong mấy tuần này là hai thái cực: buông hẳn để “mặc kệ”, hoặc làm quá sức để mong công ty đổi ý. Cách thứ nhất làm hỏng lời giới thiệu sau này, cách thứ hai làm bạn kiệt sức đúng lúc sắp cần sức nhất.
Trước ngày cuối: danh sách việc cho những tuần còn lại
Mỗi tuần làm vài mục, đến ngày cuối là xong cả danh sách:
- Hỏi phòng nhân sự lịch chốt sổ bảo hiểm xã hội và ngày trả giấy tờ sau khi hợp đồng hết hạn. Ghi tên người phụ trách và cách liên hệ.
- Lưu bản chụp hợp đồng, phụ lục, bảng lương và giấy xác nhận quá trình làm việc nếu xin được.
- Bàn giao gọn gàng: một tệp ghi việc đang dở, người liên hệ, mật khẩu chuyển giao đúng quy trình. Bàn giao tử tế là thứ người ta nhớ lâu nhất về bạn.
- Xin quản lý trực tiếp đồng ý làm người xác nhận kinh nghiệm khi chỗ mới hỏi. Hỏi lúc còn làm dễ hơn nhiều so với gọi lại sau ba tháng.
- Ghi lại vài kết quả cụ thể bạn đã làm được trong thời gian hợp đồng, khi còn nhớ rõ và còn số liệu nội bộ để đối chiếu.
- Làm bảng tiền tối thiểu: lương tháng cuối, khoản phép chưa nghỉ nếu có, tiền đang có, chi phí thiết yếu mỗi tháng.
- Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc trung tâm dịch vụ việc làm về hồ sơ trợ cấp thất nghiệp và hạn nộp, để hôm sau ngày cuối là biết phải làm gì.
Nếu hợp đồng đã ký nhiều lần liên tiếp hoặc bạn thấy cách chấm dứt có gì chưa đúng, phần quyền lợi theo luật nên hỏi luật sư lao động hoặc công đoàn. Bài này không đi vào chi tiết pháp lý.
Tháng đầu và khung 90 ngày sau khi hết hợp đồng
Ngày đầu tiên không phải đi làm thường thấy như được nghỉ phép. Tuần thứ hai mới là lúc nhịp ngày dễ trôi nhất, nên khung dưới đây đặt trọng tâm vào đó.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 đến 3 | Nghỉ thật: ngủ đủ, ăn uống tử tế, gặp một người bạn; nộp hồ sơ trợ cấp nếu đã đủ giấy | Thấy cơ thể được nghỉ, không áy náy | Không sao, ba ngày này vốn để nghỉ |
| Ngày 4 đến 14 | Dậy giờ cũ; sáng hai tiếng ngồi bàn xem lại kết quả đã làm, tìm hướng; chiều vận động ba mươi phút | Có giờ bắt đầu và giờ kết thúc mỗi ngày | Giữ giờ dậy, cắt việc sáng còn một tiếng |
| Ngày 15 đến 30 | Mỗi tuần liên lạc ba người trong nghề; học hoặc ôn một kỹ năng nhỏ mỗi ngày bốn mươi lăm phút | Có vài cuộc trò chuyện mở ra hướng mới | Giảm xuống một người mỗi tuần, đừng bỏ hẳn |
| Ngày 31 đến 60 | Nhìn lại bảng tiền; nếu cần, nhận việc thời vụ hoặc làm theo giờ để giữ nhịp và thu nhập | Tiền vẫn trong giới hạn đã đặt | Cắt thêm một khoản hoãn được |
| Ngày 61 đến 90 | Giữ khung sáng; mỗi tuần một ngày nghỉ hẳn không nghĩ chuyện việc làm | Có ngày thấy bình thường trở lại | Quay về khung ngày 4 đến 14 trong một tuần |
Ngày nghỉ hẳn mỗi tuần nghe ngược đời khi đang không có việc, nhưng không có ngày nghỉ thì ngày nào cũng thành ngày lo, và người ta mệt mà không làm được gì nhiều hơn.
Mỗi người một hoàn cảnh: chỉnh khung cho vừa
Mới ra trường, hợp đồng đầu tiên: cú hẫng thường lớn vì đây là lần đầu bạn rời một chỗ làm. Bạn có lợi thế là chi phí sống thường thấp hơn và dễ nhận việc thời vụ. Dùng tháng đầu để ghi lại thật kỹ những gì đã học được, vì kinh nghiệm năm đầu là thứ người tuyển dụng hỏi nhiều nhất.
Làm hợp đồng ngắn hạn nối tiếp nhiều năm: bạn quen với việc hết hạn, nhưng mỗi lần vẫn mệt. Nên có sẵn một danh sách việc trước ngày cuối dùng lại được mỗi lần, và một khoản tiền đệm riêng cho những khoảng trống giữa hai hợp đồng.
Trên bốn mươi tuổi: nhịp tìm việc có thể chậm hơn, nên khung 90 ngày cần tính rộng tay về tiền. Mạng lưới người quen trong nghề thường giúp được nhiều hơn các trang đăng tuyển, nên dành nhiều giờ hơn cho việc giữ liên lạc.
Đang có con nhỏ: thời gian ở nhà nhiều hơn dễ bị việc nhà và việc con nuốt hết. Thoả thuận với người trong nhà rằng buổi sáng là giờ của bạn cho việc tìm hướng, buổi chiều bạn nhận phần đưa đón, nấu ăn.
Ở trọ một mình xa nhà: tháng đầu là lúc dễ thu mình nhất. Đặt lịch gặp người ít nhất hai lần một tuần và giữ một chỗ ra ngoài cố định mỗi ngày.
Nói với mọi người thế nào cho tự nhiên
Với đồng nghiệp còn ở lại: “Hợp đồng của mình hết tháng này, công ty không ký tiếp. Mình sẽ bàn giao xong phần việc trước ngày cuối.” Ngắn, thật, không kể lể, không chê công ty.
Với khách hàng, đối tác bạn từng phụ trách: làm theo hướng dẫn của công ty về thời điểm báo, giới thiệu người tiếp nhận. Giữ đúng quy định để không ảnh hưởng uy tín của mình sau này.
Với gia đình: nói ngay khi nhận thông báo, đừng chờ ngày cuối. Mấy tuần báo trước cũng là mấy tuần để cả nhà điều chỉnh chi tiêu cùng bạn.
Với người quen trong nghề: “Hợp đồng ở chỗ cũ vừa kết thúc, mình đang tìm việc về mảng này. Nếu anh chị nghe có chỗ nào cần người thì cho mình biết với.” Một tin nhắn cụ thể dễ được giúp hơn câu “có gì nhớ mình nhé”.
Với bản thân: không được ký tiếp là một quyết định về ngân sách hay kế hoạch của công ty, không phải phán quyết về con người bạn. Khi câu “sao lại là mình” quay lại lúc nửa đêm, nhắc mình rằng ngày mai có ba việc nhỏ đã ghi sẵn, và chỉ cần làm ba việc đó.
Với người hỏi “sao không được ký tiếp”: bạn không có nghĩa vụ giải thích dài. “Dự án bên mình kết thúc, công ty không giữ vị trí đó nữa” hoặc một câu tương tự là đủ, rồi chuyển sang chuyện bạn đang tìm việc gì.
Những ngày trượt nhịp và các bẫy hay gặp
Sau khoảng hai tuần, rất nhiều người bắt đầu ngủ muộn dậy muộn, trưa mới ăn sáng, tối lướt điện thoại tới khuya. Không ai trách, nhưng cứ vậy một tháng là khó quay lại nhịp đi làm. Khi thấy mình trượt, đừng cố sửa hết một lúc. Chỉ kéo giờ dậy sớm lên ba mươi phút mỗi ngày cho tới khi về lại giờ cũ.
Bẫy thứ hai là chỉ ngồi nhà chờ công ty cũ gọi lại vì “biết đâu họ có ngân sách mới”. Có thể có, nhưng đừng đặt cả kế hoạch vào đó. Cứ tìm hướng khác song song.
Bẫy thứ ba là tiêu khoản tiền cuối hợp đồng như một khoản thưởng, cho một chuyến đi xa hay món đồ đắt tiền. Khoản đó là tiền để bạn trụ trong những tháng chưa có lương, nên để riêng ra một tài khoản.
Bẫy thứ tư là nhận lời làm “giúp” không công quá nhiều cho người quen để thấy mình có ích. Giúp một chút thì tốt, nhưng nếu nó chiếm hết giờ sáng tìm hướng thì cần nói không.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Phần lớn người hết hợp đồng thấy chông chênh vài tuần rồi quen dần. Nên tìm người có chuyên môn nếu sau ba, bốn tuần bạn vẫn thấy:
- Ngủ không được hoặc ngủ quá nhiều, và tình trạng không cải thiện dù đã giữ giờ dậy.
- Không còn muốn ăn, hoặc ăn uống thất thường đến mức người nhà nhận ra.
- Mất hứng với cả những việc trước đây bạn thích, ngồi cả ngày không làm nổi việc nhỏ nào.
- Cần đến rượu bia, thuốc lá nhiều hơn hẳn để qua ngày.
- Hồi hộp, khó thở, đau người kéo dài mà không rõ vì sao.
Nơi bắt đầu có thể là trạm y tế, phòng khám đa khoa, khoa tâm lý của bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ. Nói rõ với họ bạn vừa hết hợp đồng và đang thấy gì, không cần tự gọi tên tình trạng của mình.
Nếu có lúc xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi 115 nếu nguy cấp.
Câu hỏi thường gặp
Biết không được ký tiếp có nên nghỉ luôn trước hạn không?
Thường không nên tự ý nghỉ trước hạn, vì có thể ảnh hưởng quyền lợi và lời giới thiệu. Nếu thật sự muốn, hãy thoả thuận bằng văn bản với công ty và hỏi luật sư lao động trước.
Có nên hỏi lý do không được ký tiếp không?
Nên hỏi một lần, bằng giọng bình thường, với mục đích rút kinh nghiệm. Nếu câu trả lời chung chung, đừng hỏi đi hỏi lại vì thường không có thêm thông tin, chỉ làm bạn mệt hơn.
Hết hợp đồng có được trợ cấp thất nghiệp không?
Nguyên tắc chung là người đã đóng bảo hiểm thất nghiệp đủ thời gian và chấm dứt hợp đồng đúng quy định có thể được hưởng. Điều kiện và hạn nộp cụ thể cần hỏi trung tâm dịch vụ việc làm hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.
Tháng đầu ở nhà có nên đi du lịch cho khuây khoả?
Một chuyến ngắn, chi phí thấp có thể giúp nghỉ ngơi. Một chuyến dài và tốn kém dùng tiền cuối hợp đồng thì nên cân nhắc lại, vì đó là tiền để bạn trụ trong những tháng chưa có lương.
Có nên làm thời vụ trong lúc tìm việc chính không?
Có thể, nếu nó giữ được nhịp ngày và thêm thu nhập mà không lấy hết thời gian tìm hướng. Nên giữ ít nhất vài buổi sáng mỗi tuần cho việc tìm việc chính.
Thấy xấu hổ khi người khác biết mình không được ký tiếp thì sao?
Cảm giác này thường gặp, nhất là ở môi trường nhiều người được giữ lại. Nói ngắn và thật, không kể lể; phần lớn mọi người quên rất nhanh, còn người trong nghề hiểu rằng hợp đồng kết thúc là chuyện bình thường.