Uống vài ly mỗi tối để dễ ngủ giữa mùa áp lực công việc là cách nhiều người tìm tới, nhưng nó trở thành dấu hiệu cần đi khám khi bạn không ngủ được nếu thiếu rượu, phải uống nhiều hơn mới có tác dụng, uống một mình để chịu đựng, hoặc đã thử bớt mà không bớt được. Khi đó, gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý là bước đúng, và nếu đã uống nhiều trong thời gian dài thì không nên tự bỏ đột ngột mà chưa hỏi bác sĩ.
Khó ở chỗ ly rượu buổi tối trông rất bình thường: bạn bè uống, đồng nghiệp uống, tiếp khách cũng uống. Mùa quyết toán, mùa chạy chỉ tiêu kéo dài vài tháng, ly rượu thành lối thoát duy nhất trong ngày. Phần dưới giải thích vì sao vòng này dễ siết, dấu hiệu nó đã đi quá, cách giảm trong những ngày đầu, kế hoạch 30 và 90 ngày, câu nói mẫu với bàn nhậu và người nhà, cách đi qua ngày tệ, và khi nào phải gặp người chuyên môn.
Vì sao mùa áp lực kéo người ta tới ly rượu buổi tối
Sau một ngày căng như dây đàn, cơ thể vẫn ở trạng thái báo động: đầu chạy liên tục những việc chưa xong, vai gáy cứng, nằm xuống không ngủ được. Rượu làm dịu nhanh cảm giác đó, nên ly đầu tiên thật sự thấy dễ chịu. Vấn đề là rượu giúp chìm vào giấc nhanh nhưng làm giấc ngủ nửa sau đêm chập chờn, hay tỉnh dậy sớm, sáng hôm sau mệt hơn. Mệt hơn thì chịu áp lực kém hơn, tối lại cần uống. Vòng cứ thế siết dần.
Mùa cao điểm kéo dài càng làm vòng này khó nhận ra. Một người làm kế toán kể rằng mùa quyết toán năm đó kéo sáu tháng, anh bắt đầu từ một lon bia sau bữa tối, tới tháng thứ tư thì không có rượu là nằm trằn trọc tới ba giờ sáng. Anh chỉ nhận ra khi vợ hỏi sao tủ lạnh lúc nào cũng có bia.
Hiểu điều này không phải để tự trách. Tìm cách làm dịu căng thẳng là phản ứng tự nhiên. Chỉ là rượu là công cụ có giá, và giá đó tăng dần theo thời gian mà ta ít khi thấy.
Từ "uống cho dễ ngủ" sang "uống để chịu": tự soi mình
Bảng dưới không dùng để tự chẩn đoán. Nó giúp bạn thấy mình đang ở đâu, để biết lúc nào tự điều chỉnh còn kịp và lúc nào cần bác sĩ cùng nhìn.
| Điều đang thấy | Còn tự điều chỉnh được | Nên đi khám |
|---|---|---|
| Lý do uống | Thỉnh thoảng uống khi gặp bạn, cuối tuần | Uống chủ yếu để ngủ hoặc để quên việc, gần như tối nào cũng uống |
| Lượng uống | Như trước mùa cao điểm | Phải uống nhiều hơn mới thấy tác dụng, so với vài tháng trước |
| Uống với ai | Uống cùng người khác, có lúc dừng | Uống một mình, giấu người nhà, mua sẵn để trong nhà |
| Khi không uống | Ngủ kém một chút nhưng vẫn ngủ được | Bồn chồn, run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, không ngủ nổi |
| Đã thử bớt | Bớt được khi muốn | Hứa bớt nhiều lần mà không giữ được |
| Ảnh hưởng | Không ảnh hưởng việc làm, việc nhà | Đi làm muộn, quên việc, cãi nhau với người nhà vì chuyện uống |
Chỉ cần một dòng ở cột phải kéo dài vài tuần là đủ lý do đi khám. Dòng "khi không uống" đặc biệt quan trọng: nếu bỏ một hai tối mà thấy run, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đừng tự cai đột ngột mà hãy gặp bác sĩ trước.
Ba ngày đầu khi quyết định uống ít lại
Nếu bạn ở cột giữa, có thể tự bắt đầu điều chỉnh. Nếu bạn đã ở cột phải, đặt lịch khám trước rồi làm theo lời bác sĩ.
- Đổi thứ tự buổi tối: tắm nước ấm, ăn bữa tối đủ no rồi mới tính chuyện uống, không uống khi bụng đói.
- Không trữ rượu bia trong nhà. Muốn uống phải đi mua là đã có thêm một bước để dừng lại.
- Đặt một giờ ngắt việc cố định, kể cả mùa cao điểm. Sau giờ đó không mở thư công việc trên điện thoại.
- Tìm một việc thay ly rượu cho mười lăm phút đầu sau khi về nhà: đi bộ quanh khu, tưới cây, nấu ăn, chơi với con.
- Nói với một người trong nhà rằng bạn đang bớt uống, để họ không vô tình mời và để bạn có người cùng giữ.
- Ghi lại mỗi tối ngủ được mấy tiếng. Vài đêm đầu ngủ kém hơn là thường gặp; nếu run, vã mồ hôi hay hoảng thì gặp bác sĩ ngay.
Mục tiêu ba ngày đầu không phải bỏ hẳn, mà là thấy được vòng uống của mình và chen được một bước dừng vào giữa.
Kế hoạch 30 và 90 ngày đi qua mùa cao điểm mà không dựa vào rượu
Áp lực công việc chưa hết thì nhịp mới phải sống được trong áp lực đó. Bảng này là khung, bạn chỉnh theo lịch thật của mình.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Tuần 1 | Giờ ngắt việc cố định, mười lăm phút đi bộ sau khi về, ghi giờ ngủ | Có vài tối không uống mà vẫn ngủ được | Chỉ giữ giờ ngắt việc, không trách mình |
| Tuần 2–4 | Thêm một bữa trưa ra khỏi bàn làm việc, nói với sếp một việc có thể lùi | Số tối uống giảm dần, sáng dậy đỡ nặng đầu | Kể với người nhà, nhờ họ cùng giữ |
| Tháng 2 | Một buổi cuối tuần không đụng việc, gặp bạn ở chỗ không có rượu | Bạn nghĩ ra được cách khác để dịu sau ngày căng | Đặt lịch gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý |
| Tháng 3 | Nhìn lại mùa cao điểm: việc gì làm mình căng nhất, đề xuất thay đổi gì cho mùa sau | Uống trở lại mức như trước mùa cao điểm hoặc ít hơn | Đi khám, mang theo sổ ghi giờ ngủ |
Khung 90 ngày không hứa bạn sẽ hết thèm hay hết căng. Nó giúp bạn có đủ dữ kiện để biết mình cần tự điều chỉnh tiếp hay cần người chuyên môn.
Câu nói mẫu với bàn nhậu, sếp và người nhà
Khi đồng nghiệp rủ sau giờ làm: "Dạo này mình đang giữ giấc ngủ, uống nước ngọt thôi, vẫn ngồi chơi với mọi người." Ngồi cùng mà không uống giữ được tình đồng nghiệp.
Khi bị ép trong buổi tiếp khách: "Dạo này em đang giữ sức khoẻ, xin phép uống nước." Câu này thường được chấp nhận và không ai hỏi thêm.
Với sếp, khi áp lực đã quá tải: "Mùa này em đang làm quá giờ nhiều tuần liền, sức bắt đầu đuối. Em đề xuất lùi hạn hai việc này sang tuần sau để giữ chất lượng phần quyết toán." Nói về việc, không cần kể chuyện uống.
Với vợ hoặc chồng: "Anh thấy dạo này anh uống nhiều hơn để ngủ. Anh muốn bớt, em nhắc anh nếu thấy anh mua bia về nhé." Nói trước còn hơn để người kia phát hiện rồi cãi nhau.
Với chính mình, tối thèm uống: "Ly này là để quên việc hay để vui?" Một câu hỏi ngắn trước khi mở chai đủ để tạo khoảng dừng.
Áp lực chưa giảm thì đổi được gì trong ngày làm việc
Bớt rượu mà áp lực vẫn y nguyên thì cơn căng sẽ tìm đường ra khác. Song song với việc bớt uống, thử dời một vài điểm trong ngày làm việc, dù chỉ nhỏ:
- Chia ngày thành hai nửa rõ ràng, nửa sáng dành cho việc cần đầu óc nhất, nửa chiều cho họp và việc lặt vặt, để cuối ngày đầu không còn sôi.
- Ghi ra giấy ba việc còn dang dở trước khi rời bàn, để đầu óc không phải ôm chúng về nhà.
- Báo sớm với sếp khi thấy một hạn chót không giữ nổi, thay vì thức tới khuya rồi uống cho ngủ.
- Tìm một đồng nghiệp cùng đang chạy mùa cao điểm để chia bớt những việc giống nhau, hoặc chỉ để than với nhau năm phút mỗi chiều.
- Giữ một ngày trong tuần về đúng giờ, báo trước với nhóm, coi như lịch cố định không dời.
- Nếu ca làm kéo tới khuya, giữ một khoảng thả lỏng nửa tiếng trước khi ngủ bằng việc không màn hình, thay cho ly rượu.
Những thay đổi này không xoá được mùa cao điểm, nhưng làm cuối ngày bớt căng, và ly rượu bớt cần thiết.
Ngày tệ: khi lỡ uống lại nhiều
Sẽ có tối sau một cuộc họp tệ hay một hạn chót bị dời sớm, bạn uống lại nhiều như cũ. Sáng hôm sau cảm giác thất bại thường còn nặng hơn cơn mệt. Bẫy lớn nhất lúc này là nghĩ "hỏng rồi, thôi khỏi cố", rồi buông luôn cả tuần.
Một tối uống lại không xoá đi những tối đã giữ được. Sáng hôm sau, uống đủ nước, ăn sáng, quay lại đúng giờ ngắt việc tối đó. Ghi lại chuyện gì đã kích ra tối uống nhiều: sau cuộc gọi của ai, sau loại việc gì. Những ghi chép này giúp bạn nhìn ra chỗ cần thay đổi trong công việc, không chỉ trong ly rượu.
Nếu những tối như vậy lặp lại hằng tuần dù bạn đã cố, đó không phải chuyện thiếu ý chí. Đó là lúc cần người chuyên môn giúp, vì vòng uống để chịu đã đủ chặt để một mình khó gỡ.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Nên đặt lịch khi bạn không ngủ được nếu thiếu rượu trong nhiều tuần, phải uống nhiều hơn mới có tác dụng, đã hứa bớt nhiều lần mà không giữ được, hoặc thấy run tay, vã mồ hôi, bồn chồn khi không uống. Cũng nên đi khi áp lực công việc kéo theo mất ngủ triền miên, bỏ bữa, đau dạ dày, đau đầu kéo dài, hay thấy mọi thứ vô nghĩa. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hay không muốn sống, hãy nói ngay với người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.
Chỗ khám có thể là bác sĩ đa khoa để kiểm tra gan, dạ dày, huyết áp trước, rồi khoa tâm thần hoặc khoa tâm lý bệnh viện, nơi có bác sĩ quen làm việc với chuyện dùng rượu bia. Chuyên gia tâm lý có chứng chỉ giúp bạn tìm cách sống với áp lực công việc mà không cần ly rượu làm chỗ dựa. Hãy kể thật lượng và tần suất uống; bác sĩ cần con số thật để giúp đúng, không phải để phán xét.
Câu hỏi thường gặp
Uống một hai ly mỗi tối để ngủ có sao không?
Với nhiều người, vài ly không gây hại ngay, nhưng rượu làm giấc ngủ nửa sau đêm kém đi và dễ thành thói quen phải có mới ngủ. Nếu bạn thấy không có rượu là không ngủ được, đó là lúc nên điều chỉnh hoặc hỏi bác sĩ.
Có nên bỏ rượu ngay lập tức không?
Nếu bạn chỉ uống ít và thỉnh thoảng, bớt dần hoặc dừng thường không gặp khó. Nếu đã uống nhiều mỗi ngày trong thời gian dài, không nên tự bỏ đột ngột; hãy gặp bác sĩ trước để được hướng dẫn an toàn.
Làm sao từ chối uống khi tiếp khách mà không mất lòng?
Một câu ngắn như dạo này đang giữ sức khoẻ, xin phép uống nước, thường được chấp nhận. Vẫn ngồi lại, vẫn trò chuyện và nâng ly nước, giữ được không khí mà không phải uống.
Áp lực công việc quá lớn thì giảm bằng cách nào ngoài uống rượu?
Bắt đầu từ giờ ngắt việc cố định, mười lăm phút vận động nhẹ sau giờ làm, bữa trưa ra khỏi bàn làm việc, và đề xuất lùi những việc không gấp. Nếu áp lực vẫn quá sức, nói chuyện với sếp về khối lượng việc.
Đi khám vì uống rượu có bị ghi vào hồ sơ công ty không?
Thông tin khám bệnh được bảo mật và không gửi cho công ty. Bạn không có nghĩa vụ kể với sếp lý do đi khám, chỉ cần xin nghỉ theo lịch khám.
Người nhà uống để chịu áp lực công việc thì nên nói thế nào?
Nói bằng nỗi lo chứ không phải lời trách: dạo này thấy anh uống nhiều hơn để ngủ, em lo cho sức khoẻ anh. Gợi ý cùng đi khám, và cùng bớt trữ rượu bia trong nhà.