VungChai.comVững Chãi
Khi nào cần gặp chuyên gia và cách đỡ người thân

Nhân viên công tác xã hội giúp gì khi nhà có người nằm viện dài ngày

Người nhà nằm viện dài ngày, cả nhà kiệt sức: nhân viên công tác xã hội, chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần mỗi người giúp gì và nên tìm ai vào lúc nào.

A middle-aged woman seen from behind, walking along a sunlit tree-lined path in a quiet park, carrying a canvas bag and a thermos, wide shot, soft morning daylight

Khi nhà có người nằm viện dài ngày, nhân viên công tác xã hội là người giúp gia đình gỡ những việc ngoài chuyên môn y khoa: hướng dẫn thủ tục, chế độ bảo hiểm, kết nối nguồn hỗ trợ, nghe và định hướng ban đầu. Chuyên gia tâm lý giúp người chăm sắp xếp lại suy nghĩ và nhịp sống khi quá căng; bác sĩ tâm thần khám và điều trị khi có dấu hiệu cần can thiệp y khoa. Biết ai làm gì giúp bạn tìm đúng người, đúng lúc.

Khó ở chỗ người chăm thường không biết những người này tồn tại, hoặc nghĩ "chỉ người bệnh mới được giúp". Họ gồng một mình hàng tháng trời: ngủ ghế xếp, chạy giấy tờ, xin nghỉ phép, lo tiền, rồi gục khi người bệnh vừa khá lên. Phần dưới so sánh ba vai trò, chỉ cụ thể việc nhân viên công tác xã hội giúp được, nguồn hỗ trợ ngoài bệnh viện, nhịp 30 và 90 ngày cho người chăm, câu mở lời mẫu, và dấu hiệu chính người chăm cần đi khám.

Ba người, ba việc khác nhau

Bảng dưới chỉ nêu nguyên lý chung. Cách tổ chức cụ thể khác nhau giữa các bệnh viện, nên khi tới nơi hãy hỏi phòng hoặc tổ công tác xã hội, hoặc điều dưỡng trưởng khoa.

AiHọ thường làm gìTìm khi nàoKhông phải việc của họ
Nhân viên công tác xã hộiHướng dẫn thủ tục, chế độ bảo hiểm, kết nối quỹ hỗ trợ, nhà hảo tâm, chỗ ở cho người nhà, nghe và định hướng ban đầuNgay tuần đầu nhập viện, nhất là khi bỡ ngỡ thủ tục hoặc lo tiềnChẩn đoán bệnh, kê đơn, điều trị tâm lý dài
Chuyên gia tâm lýTrò chuyện có phương pháp, giúp sắp xếp suy nghĩ, cảm xúc, nhịp sống khi căng thẳng kéo dàiKhi người chăm rối, lo, cáu, mất nhịp dù đã có người đỡ việcKê thuốc, khám cơ thể
Bác sĩ tâm thầnKhám, đánh giá, điều trị y khoa khi có dấu hiệu nặng hoặc kéo dàiKhi mất ngủ triền miên, bỏ ăn, không làm nổi việc tối thiểu nhiều tuầnLo thủ tục, tiền, chỗ ở
Bác sĩ đa khoaKhám cơ thể, loại trừ nguyên nhân thể chất, giới thiệu tiếpKhi đau người, mệt kéo dài không rõ lý doTrò chuyện tâm lý dài

Ba vai trò này thường giới thiệu cho nhau. Bạn không cần đoán đúng ngay từ đầu; gõ cửa một chỗ là đã có người chỉ đường tiếp.

Nhân viên công tác xã hội ở bệnh viện giúp được những gì

Nhiều bệnh viện có phòng hoặc tổ công tác xã hội, thường đặt gần khu tiếp đón hoặc có số điện thoại nội bộ ở bảng tin khoa. Những việc họ thường giúp gia đình người bệnh nằm lâu gồm:

  • Giải thích quyền lợi bảo hiểm y tế, giấy tờ cần chuẩn bị khi chuyển khoa, chuyển tuyến, ra viện tạm rồi vào lại.
  • Kết nối với quỹ hỗ trợ người bệnh khó khăn, bếp ăn miễn phí hoặc giá rẻ cho người nhà, nhóm thiện nguyện quanh bệnh viện.
  • Gợi ý chỗ nghỉ cho người nhà ở xa, cách xin giấy xác nhận để nộp cho nơi làm việc khi xin nghỉ.
  • Làm cầu nối khi gia đình chưa hiểu rõ thông tin điều trị, giúp sắp xếp buổi trao đổi với bác sĩ điều trị.
  • Nghe người nhà kể chuyện, nhận ra người chăm đang quá tải và giới thiệu chuyên gia tâm lý trong viện nếu có.
  • Hướng dẫn thủ tục với UBND xã, phường khi gia đình thuộc diện được hỗ trợ theo chính sách.

Họ không có phép màu về tiền, và nguồn hỗ trợ có hạn. Nhưng chỉ riêng việc có người chỉ đúng giấy tờ, đúng cửa đã bớt cho gia đình nhiều ngày chạy vòng.

Ngoài bệnh viện: chỗ hỏi thêm khi bệnh kéo dài

Khi người bệnh về nhà điều trị dài hoặc ra vào viện nhiều lần, chỗ hỏi gần nhất là UBND xã, phường nơi cư trú: hỏi về chế độ cho người khuyết tật, người có hoàn cảnh khó khăn, hộ cận nghèo nếu gia đình có thể thuộc diện. Cơ quan bảo hiểm xã hội trả lời về ốm đau dài ngày, chế độ cho người lao động. Nơi người chăm đang làm việc thì có bộ phận nhân sự, công đoàn để hỏi về nghỉ không lương, làm việc linh hoạt.

Một số hội nhóm người bệnh cùng loại bệnh, nhóm người nhà cùng chăm bệnh lâu cũng là nguồn đỡ quý: họ biết chỗ mua đồ dùng rẻ, mẹo đi lại, và quan trọng hơn là hiểu cảm giác của bạn mà không cần giải thích. Nên chọn nhóm có người điều hành rõ ràng, không bán hàng, không quảng cáo cách chữa bệnh.

Về pháp lý như giấy uỷ quyền, chuyện tài sản khi người bệnh không tự quyết được, hãy hỏi luật sư hoặc phòng công chứng; bài này chỉ nhắc để bạn biết đó là việc cần người có chuyên môn.

Những ngày đầu người nhà nằm viện dài: giữ nền cho người chăm

Tuần đầu là lúc người chăm hay quên chính mình. Mấy việc dưới đây giữ cho bạn đủ sức để đi tiếp những tháng sau.

  1. Chia ca ngay từ đầu, kể cả khi bạn nghĩ mình chịu được. Một người không trực đêm quá ba đêm liền.
  2. Tìm phòng hoặc tổ công tác xã hội trong tuần đầu, hỏi về bảo hiểm, chỗ nghỉ cho người nhà, bếp ăn.
  3. Báo nơi làm việc sớm, nói rõ thời gian dự kiến và xin giấy xác nhận của bệnh viện để nộp.
  4. Ghi một trang giấy những việc nhà phải giữ: tiền điện nước, đưa đón con, đồ ăn cho người ở nhà, và giao rõ ai làm việc nào.
  5. Ăn bữa chính đàng hoàng ít nhất một lần mỗi ngày, ngủ một giấc dài ở nhà ít nhất hai đêm mỗi tuần.
  6. Chọn một người ngoài cuộc để kể chuyện, không phải người cùng trực viện, để bạn có chỗ xả mà không làm người khác lo thêm.

Những việc này không làm bệnh nhẹ đi, nhưng giúp người chăm không gục trước khi người bệnh qua cơn.

Kế hoạch 30 và 90 ngày cho người chăm: dùng đúng người đúng lúc

Bảng này theo nhịp thường gặp của một đợt nằm viện dài. Bạn điều chỉnh theo tình hình người bệnh.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tuần 1Gặp công tác xã hội, chia ca, giữ một bữa chínhGiấy tờ chính đã rõ, có ít nhất hai người thay caNhờ họ hàng nhận một ca đêm
Tuần 2–4Mỗi ngày ra khỏi phòng bệnh mười lăm phút, mỗi tuần ngủ nhà hai đêmBạn vẫn ngủ được từng giấc dài, vẫn đi làm hoặc làm từ xa được ít nhiềuHỏi công tác xã hội về chuyên gia tâm lý trong viện
Tháng 2Họp nhà mỗi tuần mười lăm phút xem lại ca trực, tiền, việc nhàKhông ai trong nhà gánh một mình quá nửa việcĐổi lại lịch, nhờ thêm người ngoài
Tháng 3Giữ một việc của riêng mình mỗi tuần: đi bộ, gặp bạn, làm vườnBạn còn hứng thú với vài thứ ngoài bệnh việnĐặt lịch khám cho chính mình

Mốc 30 và 90 ngày là khung sắp xếp, không phải hạn người bệnh phải ra viện hay người chăm phải hết mệt.

Câu mở lời khi tìm tới từng người

Với nhân viên công tác xã hội: "Mẹ em nằm khoa này đã ba tuần, dự kiến còn lâu. Nhà em ở xa, đang lo chỗ nghỉ và chưa rõ bảo hiểm chi trả phần nào. Anh chị chỉ giúp em nên làm gì trước." Nói rõ hoàn cảnh và việc cần hỏi giúp họ chỉ đúng chỗ.

Với điều dưỡng trưởng khoa: "Gia đình muốn gặp bác sĩ điều trị một buổi để hỏi kế hoạch tiếp theo. Chị cho em biết giờ nào thuận tiện." Hỏi qua điều dưỡng thường dễ hẹn hơn chặn bác sĩ ở hành lang.

Với chuyên gia tâm lý: "Em chăm bố nằm viện hai tháng nay, dạo này ngủ không được, hay cáu với vợ con, đầu óc không tập trung. Em muốn có người cùng sắp xếp lại." Không cần dùng từ chuyên môn, cứ kể điều đang thấy.

Với sếp hoặc nhân sự: "Bố em nằm viện dài ngày, em cần chuyển sang làm từ xa hai buổi mỗi tuần trong một tháng tới, có giấy xác nhận của bệnh viện. Phần việc gấp em vẫn giữ." Đề xuất cụ thể dễ được đồng ý hơn lời xin chung chung.

Lúc người chăm trượt nhịp: những bẫy hay gặp

Đợt nằm viện dài hiếm khi đi theo một đường thẳng. Người bệnh có tuần khá lên rồi lại trở nặng, có lần chuyển khoa, có đêm cấp cứu. Mỗi lần như vậy, lịch chia ca vừa dựng xong lại đổ, và người chăm thường quay về kiểu gồng một mình như tuần đầu. Đó là lúc dễ trượt nhất.

Bẫy thứ nhất là nghĩ "đợt này qua rồi tính". Người chăm hoãn ăn, hoãn ngủ, hoãn khám cho mình, nhưng đợt này qua lại tới đợt khác. Bẫy thứ hai là ôm hết vì ngại nhờ: anh chị em ở xa thì ngại làm phiền, người quen thì ngại mắc nợ ơn. Bẫy thứ ba là rượu bia hoặc thuốc lá nhiều hơn hẳn trong những đêm trực, coi đó là cách duy nhất để chịu. Bẫy thứ tư là quyết định lớn trong lúc kiệt: bỏ việc ngay, bán tài sản để lo viện phí khi chưa hỏi hết các nguồn hỗ trợ.

Khi thấy mình trượt, quay lại đúng hai việc: chia lại ca trực trong ngày hôm đó, và quay lại phòng công tác xã hội để hỏi tiếp những gì đã thay đổi từ lần trước. Hai việc này kéo bạn về nền, phần còn lại dựng lại sau.

Khi nào người chăm cần gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Người chăm thường là người cuối cùng được để ý. Nên đặt lịch cho chính mình khi những điều sau kéo dài quá vài tuần: ngủ không được cả khi đã về nhà, bỏ bữa, sụt cân, cáu gắt với người nhà, khóc dễ, đầu óc trống rỗng khi đi làm, dùng rượu bia để ngủ, đau đầu đau lưng không rõ nguyên nhân. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hoặc không muốn sống, hãy nói ngay với một người thân tin cậy và đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.

Ngay trong bệnh viện đang điều trị cho người nhà, bạn có thể hỏi công tác xã hội hoặc khoa tâm lý xem có buổi tư vấn cho người nhà không. Ngoài ra là khoa tâm thần, phòng khám tâm lý bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ hành nghề. Đi khám không có nghĩa bạn bỏ người bệnh; nó giữ cho người bệnh còn người chăm.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh viện nào cũng có nhân viên công tác xã hội không?

Nhiều bệnh viện có phòng hoặc tổ công tác xã hội, nhưng cách tổ chức và quy mô khác nhau. Hỏi ở quầy tiếp đón hoặc điều dưỡng trưởng khoa để biết nơi mình đang điều trị có bộ phận này không và gặp ở đâu.

Gặp nhân viên công tác xã hội có mất phí không?

Thường việc hướng dẫn thủ tục, kết nối hỗ trợ ở bệnh viện công không thu phí riêng. Tuy vậy mỗi nơi có quy định riêng, nên hỏi trực tiếp khi tới gặp để không bất ngờ.

Nhân viên công tác xã hội có thể thay chuyên gia tâm lý không?

Không hẳn. Họ nghe và định hướng ban đầu, giúp gỡ việc thực tế. Khi người chăm cần trò chuyện có phương pháp kéo dài vài buổi để sắp xếp lại suy nghĩ và nhịp sống, chuyên gia tâm lý là người phù hợp hơn.

Người chăm bệnh có được tư vấn tâm lý ở chính bệnh viện đó không?

Có nơi có, có nơi không. Hỏi phòng công tác xã hội hoặc khoa tâm lý của bệnh viện. Nếu không có, họ thường biết chỗ giới thiệu tiếp gần đó.

Khi nào nên đưa người chăm đi gặp bác sĩ tâm thần?

Khi mất ngủ triền miên, bỏ ăn, sụt cân, không làm nổi việc tối thiểu, hoặc dùng rượu bia để chịu kéo dài nhiều tuần. Bác sĩ sẽ khám và đánh giá xem có cần điều trị y khoa hay không.

Nhà ở xa bệnh viện thì người nhà nghỉ ở đâu?

Hỏi phòng công tác xã hội về nhà trọ giá rẻ quanh viện, nhà nghỉ thiện nguyện hoặc chỗ nghỉ cho người nhà nếu có. Chia ca để người ở xa không phải trực liên tục cũng giảm nhu cầu chỗ ở.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138