VungChai.comVững Chãi
Làm ăn thất bại, cửa hàng đóng cửa

Làm ăn thất bại muốn bắt đầu lại nhỏ hơn: 90 ngày chuẩn bị trước khi mở lại

Sau một lần làm ăn thất bại, muốn thử lại nhưng nhỏ hơn và chắc hơn: điều kiện nền cần có, khung 90 ngày chuẩn bị, giữ thu nhập đều, không vay và đặt mốc dừng từ đầu.

On a quiet lane at dawn, a woman in her forties seen from behind arranges a few baskets of vegetables at a tiny roadside stall, wide shot

Bắt đầu lại sau một lần làm ăn thất bại nên đi theo hướng nhỏ hơn và chậm hơn: chỉ bắt đầu khi đã có thu nhập đều, khoản nợ cũ có lịch trả, giấc ngủ ổn, và chỉ dùng số vốn mà mất hết cũng không ảnh hưởng tới chỗ ở, bữa ăn của gia đình. Không vay để mở lại.

Người từng làm chủ thường khó ngồi yên. Vài tháng sau khi đóng cửa, ý tưởng mới đã quay lại, lần này kèm theo mong muốn gỡ lại những gì đã mất. Chính mong muốn gỡ lại ấy là thứ nguy hiểm nhất. Bài này không hướng dẫn chọn mô hình kinh doanh. Bài nói về phần nền: dấu hiệu bạn đã sẵn sàng hay chưa, khung 90 ngày chuẩn bị, cách giữ người nhà cùng phía, những cái bẫy của người muốn làm lại và khi nào cần dừng lại để chăm sức khoẻ tinh thần trước.

Vì sao muốn làm lại thật nhanh

Sau khi đóng cửa hàng, nhiều người mang một cảm giác chưa xong: như ván cờ bị dừng giữa chừng. Mở lại thật nhanh hứa hẹn xoá cảm giác ấy, chứng minh với họ hàng và với chính mình rằng lần trước chỉ là xui. Đó là mong muốn rất con người, nhưng là động lực dễ dẫn tới quyết định vội.

Thêm vào đó, sau một thời gian không có thu nhập, nỗi lo tiền đẩy người ta tới chỗ chọn thứ hứa hẹn tiền nhanh nhất, thường cũng là thứ rủi ro nhất. Đầu óc đang mệt và lo thì đánh giá rủi ro kém hơn bình thường. Chính vì vậy, phần quan trọng của việc bắt đầu lại không nằm ở ý tưởng, mà ở việc bạn đã đứng vững chưa trước khi chọn ý tưởng.

Cũng có người ngược lại: sợ tới mức không dám nghĩ tới chuyện buôn bán nữa, dù đó là nghề mình giỏi. Nỗi sợ ấy cũng đáng được tôn trọng. Không ai bắt buộc phải làm chủ lần nữa; đi làm thuê ổn định cũng là một lựa chọn trọn vẹn.

Dù ở phía nào, bồn chồn muốn làm ngay hay sợ không dám làm, điều giúp được là trả câu hỏi về đúng chỗ: chưa phải "làm gì", mà là "mình đã đứng vững chưa". Phần dưới đây giúp trả lời câu đó bằng những dấu hiệu nhìn thấy được.

Năm điều kiện nền trước khi nghĩ tới mở lại

Nếu thiếu từ hai điều trở lên, hãy lùi thời điểm mở lại và dùng thời gian đó để bù điều kiện còn thiếu.

  • Có thu nhập đều từ công việc làm thuê, làm ca, hay việc tự do, đủ trang trải khoản thiết yếu của gia đình mà không cần cửa hàng mới.
  • Nợ cũ có lịch trả và bạn đã giữ đúng lịch ít nhất vài tháng liền.
  • Giấc ngủ và bữa ăn ổn: ngủ được phần lớn các đêm, ăn uống bình thường, không phải dựa vào rượu bia.
  • Đã có trang bài học từ lần trước, biết rõ ít nhất ba điều sẽ làm khác.
  • Người trong nhà đồng ý với số vốn và mốc dừng, không phải chỉ "không phản đối".

Những điều kiện này không phải để làm khó. Chúng là phần móng; mở lại trên móng yếu thì lần đổ thứ hai thường nặng hơn lần đầu, vì khi đó đã có thêm nợ cũ và thêm mệt mỏi.

Khung 90 ngày chuẩn bị

Ba tháng này bạn vẫn giữ công việc đang có thu nhập. Cửa hàng mới, nếu có, chỉ bắt đầu sau khung này và ở quy mô thử.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tháng 1Đọc lại trang bài học; mỗi tuần nói chuyện với một người đang làm đúng việc mình định làm; ghi chi tiêu gia đình mỗi tốiBiết rõ ý tưởng mới khác lần trước ở điểm nàoDừng tìm hiểu ý tưởng, quay lại giữ nhịp ngủ, ăn
Tháng 2Tính số vốn tối đa từ tiền tiết kiệm sẵn có; viết mốc dừng bằng con số; thử bán nhỏ cuối tuần hoặc nhận đơn lẻCó khách trả tiền thật, dù ít; vốn thử không đụng tới tiền thiết yếuThu nhỏ quy mô thử, không bỏ thêm tiền
Tháng 3Đánh giá với người nhà: con số thử, sức khoẻ, thời gian; quyết định đi tiếp, chờ thêm hay dừngQuyết định dựa trên con số thử và sức mình, không dựa trên mong muốn gỡ lạiKéo dài thử thêm một tháng, giữ nguyên vốn

Khung này cố ý chậm. Người từng thất bại thường thấy nó quá chậm, và đó chính là lý do nên theo nó: tốc độ của lần trước đã là một phần của vấn đề với nhiều người.

Tách tiền sống và vốn thử ngay từ đầu

Lần trước, nhiều người không biết chính xác mình đã mất bao nhiêu vì tiền nhà và tiền cửa hàng chung một túi. Lần này hãy tách ngay từ ngày đầu: một tài khoản hoặc một cái phong bì riêng cho vốn thử, không bao giờ rút từ tiền sống sang, không lấy tiền vốn thử ra tiêu nhà. Khi phong bì cạn, đó là mốc dừng, không phải lý do để nạp thêm.

Số vốn thử nên là con số mà mất hết bạn vẫn ngủ được. Với người đang trả nợ cũ, con số ấy có thể rất nhỏ, đủ cho một gánh hàng cuối tuần, vài chục đơn lẻ, một quầy nhỏ ở chợ phiên. Nhỏ như vậy không phải thua kém; nó cho phép bạn học từ khách thật mà không đặt cả nhà vào thế chênh vênh lần nữa.

Ghi chép từ ngày đầu, dù chỉ một dòng mỗi tối: hôm nay bán được bao nhiêu, chi bao nhiêu. Sau ba tháng, những dòng này sẽ là căn cứ để quyết đi tiếp hay dừng, thay cho cảm giác "hình như cũng được".

Nói với người nhà và người từng chịu thiệt

Với vợ hoặc chồng: "Em muốn thử lại, nhưng nhỏ thôi: không vay, không đụng tiền ăn học của con, chỉ dùng khoản này. Nếu tới tháng ba mà vẫn lỗ, em dừng." Cho người kia quyền giữ tờ giấy mốc dừng.

Với người góp vốn lần trước: Không nhận góp lần nữa khi khoản cũ chưa trả xong. Nếu họ hỏi, đáp: "Lần này em làm nhỏ bằng tiền của em. Khoản của anh chị em vẫn trả theo lịch."

Với họ hàng hay bàn ra tán vào: "Con làm nhỏ để thử, có gì con thưa sau." Không cần kể kế hoạch chi tiết, càng không cần hứa sẽ thành công.

Với con đã đủ lớn để hiểu: "Mẹ thử bán lại một chút vào cuối tuần, nhưng chuyện ăn học của con không thay đổi gì. Nếu không ổn, mẹ dừng." Trẻ từng chứng kiến cảnh nhà căng thẳng vì cửa hàng cũ cần nghe rõ câu cuối.

Với chủ nợ cũ biết chuyện bạn mở lại: "Đây là việc thử nhỏ bằng tiền riêng, lịch trả khoản của anh vẫn giữ nguyên." Giữ đúng lời đó; một lần trễ hạn trong lúc đang mở lại sẽ làm họ nghĩ bạn ưu tiên cửa hàng hơn khoản nợ.

Với chính mình: Viết lại lý do muốn mở lại. Nếu lý do lớn nhất là "để chứng minh" hay "để gỡ", hãy chờ thêm. Nếu lý do là "mình thích và có khách thật", đó là nền tốt hơn.

Những cái bẫy của người muốn làm lại

Bẫy lớn nhất là vay để mở lại, dù là vay ngân hàng, vay người thân hay vay qua ứng dụng. Lần trước bạn có thể mất tiền tiết kiệm; lần này mất tiền vay thì gánh nặng kéo sang nhiều năm. Bẫy thứ hai là làm lại đúng mô hình cũ, đúng chỗ cũ, với niềm tin "lần này mình đã có kinh nghiệm", trong khi trang bài học chỉ ra rằng chính mô hình là vấn đề.

Bẫy thứ ba là nghỉ việc làm thuê ngay khi cửa hàng thử có vài đơn đầu. Thu nhập đều là tấm đệm giữ bạn khỏi phải quyết định trong hoảng loạn; bỏ nó quá sớm là tự lấy đi tấm đệm. Bẫy thứ tư là các khoá học, nhóm kín hứa giúp "làm giàu lại sau thất bại", thường nhắm đúng vào người đang muốn gỡ.

Khi thấy mình trượt khỏi khung, ví dụ đã chi quá vốn thử hay đang mất ngủ vì cửa hàng nhỏ, hãy dừng thử một tuần, đọc lại trang bài học, nói chuyện với người giữ tờ giấy mốc dừng. Dừng một tuần không làm hỏng gì; đi tiếp trong lúc rối thì có thể.

Một dấu hiệu nữa đáng để ý: khi nhịp sống cũ của thời làm cửa hàng quay lại, như ăn vội, ngủ muộn, cáu với người nhà vì chuyện hàng hoá. Đó là lúc quy mô thử đã vượt sức, dù con số có vẻ đang tốt. Giảm bớt trước khi cơ thể buộc bạn phải giảm.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Bắt đầu lại đòi hỏi sức. Nếu bạn nhận ra mình đang thôi thúc mở lại trong trạng thái bồn chồn không ngủ được, tiêu tiền nhanh hơn thường lệ, hoặc ngược lại thấy trống rỗng, chán nản kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, bỏ ăn, phải dựa vào rượu bia, thì nên tạm gác chuyện cửa hàng và tìm tới chuyên gia tâm lý có chứng chỉ, hoặc khoa tâm lý, tâm thần ở bệnh viện gần nhà.

Những trạng thái đó cần người có chuyên môn đánh giá, và giải quyết chúng trước sẽ giúp mọi quyết định làm ăn sau này tỉnh táo hơn. Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân tin cậy và tới cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.

Gặp chuyên gia không có nghĩa phải từ bỏ ý định làm ăn lại. Nhiều người sau vài buổi trò chuyện nhận ra mình muốn mở lại vì lý do khác hẳn điều mình tưởng, và quyết định sau đó vững hơn, dù là mở hay không.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu sau thất bại thì nên làm ăn lại?

Không có mốc chung. Hãy dựa vào điều kiện nền: có thu nhập đều, nợ cũ có lịch trả, ngủ ăn ổn, có trang bài học và người nhà đồng ý.

Có nên vay ít để mở lại cho đàng hoàng hơn?

Không nên. Mở lại nhỏ bằng tiền sẵn có giúp bạn thử mà không đặt gia đình vào rủi ro. Nếu cần vốn lớn mới làm được, đó là dấu hiệu nên chờ thêm.

Có nên làm lại đúng nghề cũ?

Nghề cũ là nơi bạn có kỹ năng và mối quen, đó là lợi thế. Nhưng hãy đọc lại trang bài học để xem vấn đề nằm ở nghề, ở cách làm hay ở hoàn cảnh, rồi mới quyết.

Đang làm thuê thì thử buôn bán thế nào cho đỡ mệt?

Thử vào cuối tuần hoặc vài buổi tối cố định, giới hạn số giờ, và giữ ít nhất một ngày nghỉ hẳn mỗi tuần. Mệt quá thì giảm quy mô thử, không bỏ giấc ngủ.

Người nhà phản đối chuyện làm ăn lại thì sao?

Nghe kỹ điều họ lo, thường là chuyện vay nợ và sức khoẻ. Đưa ra con số vốn, mốc dừng và để họ giữ tờ giấy mốc. Nếu vẫn chưa đồng ý, chờ thêm một thời gian.

Thử lại mà vẫn lỗ thì có phải mình không hợp làm ăn?

Một lần thử nhỏ lỗ chỉ cho biết mô hình đó, lúc đó chưa ổn. Vì vốn thử nhỏ và có mốc dừng, bạn mất ít và vẫn còn sức để chọn đường khác, kể cả đi làm thuê lâu dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138