Kế hoạch 90 ngày sau biến cố bắt đầu từ ngày thứ 31, khi nhịp ngày đã tạm đứng được. Thay vì đặt lại cả cuộc đời, chỉ chọn ba mục tiêu nhỏ cho ba vùng: sức và nhịp sống, tiền tối thiểu hoặc công việc, và một mối quan hệ. Mỗi mục tiêu chia thành chặng hai tuần với việc nhỏ mỗi ngày.
Sau tháng đầu, nhiều người rơi vào một trong hai thái cực: hoặc vẫn chưa dám nghĩ tới tương lai, hoặc vội vã đặt mục tiêu thật lớn để "gỡ lại" thời gian đã mất. Thái cực thứ hai nguy hiểm hơn, vì mục tiêu quá sức dễ đổ, và mỗi lần đổ lại kéo tinh thần xuống. Bài này chỉ cách biết mình đã sẵn sàng chưa, chọn ba mục tiêu thế nào, bảng chặng từ ngày 31 tới ngày 90, những bẫy hay gặp, cách rà ngày cuối, và khi nào cần gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ.
Dấu hiệu đã sẵn sàng nghĩ tới mục tiêu
Không có ngày cố định. Ngày 31 chỉ là mốc gợi ý. Nhìn vào những dấu hiệu dưới đây; có được phần lớn thì bắt đầu, còn thiếu nhiều thì kéo dài thêm giai đoạn dựng nhịp hai tuần.
- Giữ được giờ dậy đều trong đa số ngày của tuần vừa rồi.
- Ăn đủ bữa mà không cần người nhắc.
- Việc gấp sau biến cố như giấy tờ, thanh toán, chỗ ở tạm, đưa đón con đã ổn hoặc có người lo.
- Có ít nhất một người biết rõ tình hình và bạn nói chuyện được với họ mỗi tuần.
- Có những lúc trong ngày bạn nghĩ về chuyện tuần sau, tháng sau mà không thấy ngợp.
- Ngày tệ vẫn còn, nhưng sau ngày tệ bạn quay lại nhịp trong một hai hôm.
Nếu thấy mình còn xa những dấu hiệu này sau năm sáu tuần, đó không phải lỗi của bạn. Biến cố lớn, nhiều thứ cùng đổ, ít người đỡ thì cần lâu hơn. Đó cũng là lúc nên nghĩ tới việc gặp chuyên gia, phần cuối bài có nói rõ.
Ba vùng, mỗi vùng một mục tiêu
Vùng sức và nhịp sống. Giữ phần nền đã dựng trong tháng đầu và nâng nhẹ lên. Ví dụ: đi bộ ba mươi phút năm buổi mỗi tuần, ngủ trước mười hai giờ đa số đêm, nấu ăn ở nhà bốn bữa tối mỗi tuần. Vùng này đứng đầu vì nếu nó đổ, hai vùng kia đổ theo.
Vùng tiền tối thiểu hoặc công việc. Tuỳ biến cố: có lại thu nhập ổn định ở mức đủ khoản thiết yếu, xếp xong lịch giãn nợ với chủ nợ, nộp đủ hồ sơ trợ cấp thất nghiệp và hỏi rõ cơ quan bảo hiểm xã hội về quyền lợi, đi làm lại đủ giờ sau nghỉ dài. Chọn một, đừng chọn cả ba. Không đặt mục tiêu kiếm lại số tiền đã mất trong 90 ngày, và không vay để đạt mục tiêu này.
Vùng một mối quan hệ. Biến cố hay làm sứt mẻ hoặc bỏ quên một mối quan hệ: con cái, vợ chồng, cha mẹ, một người bạn đã giúp. Mục tiêu nhỏ như ăn tối không điện thoại với con ba bữa mỗi tuần, gọi cho mẹ mỗi chủ nhật, mời người bạn đã giúp một bữa cơm.
Viết mỗi mục tiêu thành một câu đo được. Không viết "khoẻ lại", viết "đi bộ ba mươi phút năm buổi một tuần". Không viết "ổn định tài chính", viết "các khoản thiết yếu tháng thứ ba có nguồn trả". Câu đo được giúp bạn biết đang tới đâu mà không phải đoán theo cảm giác.
Bảng chặng từ ngày 31 tới ngày 90
Chia 60 ngày thành bốn chặng, mỗi chặng chừng hai tuần. Ví dụ dưới đây cho người vừa mất việc; đổi nội dung theo biến cố của bạn, giữ cấu trúc.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Ngày 31 – 45 | Giữ bốn mốc nhịp ngày; mỗi ngày một việc nhỏ cho mục tiêu tiền: liệt kê khoản thiết yếu, gọi một chủ nợ, đọc kỹ một thông tin tuyển dụng | Có bảng chi tiêu tối thiểu; biết rõ các khoản hoãn được | Lùi việc mục tiêu xuống hai ngày một lần, giữ nhịp ngày |
| Ngày 46 – 60 | Đi bộ tăng lên ba mươi phút; mỗi ngày làm một việc tìm việc cụ thể; ăn tối không điện thoại với con ba lần một tuần | Có vài cuộc hẹn, vài lời phản hồi, dù chưa có kết quả | Giữ vùng sức và vùng quan hệ, tạm hạ vùng công việc một chặng |
| Ngày 61 – 75 | Thử một việc làm tạm hoặc làm thêm phù hợp; giữ giờ ngủ; gọi cho một người bạn mỗi tuần | Có nguồn thu nhỏ hoặc lịch rõ cho tháng sau | Hạ mục tiêu thu nhập xuống mức khoản thiết yếu nhất |
| Ngày 76 – 90 | Giữ những gì đã làm được; mỗi tuần nhìn lại bảng một lần; chuẩn bị ba mục tiêu cho chặng sau | Ba vùng đều có tiến triển, dù không đều nhau | Chọn lại một vùng chính, hai vùng kia chỉ giữ mức nền |
Nhìn bảng sẽ thấy việc nhỏ mỗi ngày không nhiều. Đó là chủ ý. Ở giai đoạn này, cái làm người ta bỏ cuộc không phải thiếu việc, mà là quá nhiều việc trên giấy trong khi sức chưa về đủ.
Những bẫy hay gặp khi đặt mục tiêu sau biến cố
Phần lớn kế hoạch 90 ngày đổ vì một trong những lý do dưới đây, không phải vì người lập lười.
- Mục tiêu gỡ lại: muốn trong ba tháng kiếm lại số tiền đã mất, mở lại cửa hàng to hơn, tìm việc lương cao hơn chỗ cũ để chứng tỏ. Áp lực đó đẩy người ta tới vay nóng, đầu tư liều. Mục tiêu đúng là đứng vững, không phải hơn trước.
- So với người khác: người cùng bị cắt giảm đã có việc mới, người cùng ly hôn đã vui vẻ trở lại. Mỗi người có nguồn lực khác nhau. So với chính mình ở ngày 30 mới có ý nghĩa.
- Mười mục tiêu một lúc: ăn kiêng, tập gym, học ngoại ngữ, tìm việc, sửa nhà. Ba vùng, mỗi vùng một mục tiêu đã là nhiều với người vừa qua biến cố.
- Quyết định lớn trong lúc còn chao đảo: chuyển nhà, đổi nghề hẳn, về quê, kết hôn mới. Không cấm, nhưng nếu được, hẹn lại sau ngày 90 và quyết cùng người tỉnh táo.
- Bỏ hết khi trượt một chặng: trượt là phần của kế hoạch. Quay lại chặng trước, không quay về con số không.
Người quanh mình trong 90 ngày
Nói kế hoạch cho một người đồng hành. "Ba tháng tới mình đặt ba việc: đi bộ đều, có nguồn thu đủ tiền nhà, và ăn tối với con. Cứ hai tuần bạn hỏi mình đi tới đâu nhé." Người đồng hành không cần giỏi, cần đều.
Với gia đình, nói phần liên quan tới họ. Vợ chồng cần biết kế hoạch tiền; con cần biết bữa tối có bố mẹ; cha mẹ cần biết mình đang ổn dần. Không cần đưa cả bảng cho mọi người.
Với người bạn đã giúp lúc đầu. Ba tháng là đủ lâu để người giúp mình thấy mệt hoặc ngại hỏi tiếp. Một tin nhắn cảm ơn kèm cập nhật ngắn, "nhờ có bạn mà tháng rồi mình đứng được, giờ mình đang tập đi bộ và tìm việc lại", giữ được mối quan hệ, và cũng là cách bạn tự nhận ra mình đã đi được bao xa.
Khi ai đó hỏi dồn "bao giờ thì xong". Câu trả lời giữ được bình tĩnh: "Mình đang có kế hoạch từng hai tuần một, tới đâu mình kể tới đó." Không cần đưa hạn chót cho người ngoài, vì hạn chót do người khác đặt dễ thành áp lực mới.
Với chủ nợ, đưa lịch rõ. "Từ tháng sau em trả được phần này vào ngày này, phần còn lại em xin giãn tới khi có thu nhập ổn định." Nói thật số mình trả được, đừng hứa cao hơn để được yên chuyện. Việc giấy tờ nợ phức tạp thì hỏi luật sư.
Ngày 90: rà lại chứ không phải vạch đích
Ngày thứ 90 không phải ngày kiểm tra bạn đã khỏi chưa. Nhiều người tới ngày này vẫn còn những đêm khó ngủ, những lúc nhớ lại mà nghẹn. Điều đó không có nghĩa kế hoạch thất bại. Ngày 90 là để rà, với ba câu hỏi đơn giản: vùng nào đã đi được, vùng nào kẹt, và kẹt vì sao.
Viết ra cả những thứ nhỏ đã làm được: số buổi đi bộ, số lần gọi chủ nợ, những bữa tối có con. Rồi chọn ba mục tiêu cho 90 ngày tiếp theo, có thể giữ nguyên vùng, nâng mức một chút, hoặc đổi vùng nếu vùng cũ đã ổn. Ba tháng tiếp theo thường nhẹ hơn ba tháng đầu, không phải vì nỗi buồn biến mất, mà vì bạn đã có khung để dựa.
Một người đóng quán sau một năm mở từng rà ngày 90 như vậy: tiền thì chưa ổn, chỉ mới xếp xong lịch trả nhân viên và chủ nhà; nhưng sức thì khá hơn hẳn, và lần đầu tiên sau nhiều tháng chị ăn tối cùng con đều đặn. Chặng tiếp theo chị chọn vùng tiền làm chính, giữ hai vùng kia ở mức nền.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Nếu qua tháng thứ hai mà bạn vẫn mất ngủ phần lớn các đêm, ăn uống thất thường, không làm nổi những việc nhỏ nhất của chặng đầu, thấy trống rỗng kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ, hay cần rượu bia mới chịu được ngày, đó là lúc nên có người chuyên môn cùng đi. Đau đầu, đau lưng, đau bụng kéo dài không rõ lý do cũng nên đi khám để bác sĩ kiểm tra.
Khoa tâm lý hoặc tâm thần của bệnh viện, chuyên gia tâm lý có chứng chỉ là chỗ phù hợp. Kế hoạch 90 ngày vẫn dùng được song song, chỉ là có thêm người giúp điều chỉnh cho đúng sức.
Nếu ý nghĩ làm hại bản thân hay không muốn sống xuất hiện, hãy nói ngay với người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, gọi 115 nếu nguy cấp.
Câu hỏi thường gặp
Có phải sau 90 ngày sẽ hết buồn không?
Không có thời hạn nào như vậy. 90 ngày là khung kế hoạch để từng bước dựng lại cuộc sống. Nỗi buồn có thể còn, nhưng thường đã không còn chiếm hết ngày như những tuần đầu.
Nếu chưa có việc làm thì mục tiêu tiền đặt thế nào?
Đặt theo khoản thiết yếu: tiền nhà, ăn, điện nước, học của con. Mục tiêu là có nguồn trả đủ những khoản đó, từ trợ cấp, việc tạm, hoặc giãn được các khoản khác. Không vay để lấp mục tiêu này.
Ba mục tiêu có ít quá không?
Với người vừa qua biến cố, ba là vừa. Nếu thấy dư sức sau chặng thứ hai, có thể nâng mức trong cùng vùng, nhưng hạn chế thêm vùng mới trước ngày 90.
Kế hoạch 90 ngày có dùng được khi biến cố vẫn đang tiếp diễn, như người nhà còn nằm viện?
Được, nhưng mục tiêu phải nhỏ hơn và linh hoạt hơn. Vùng sức đặt ở mức giữ, vùng tiền chỉ ở khoản thiết yếu, vùng quan hệ có thể là chính người đang chăm.
Có nên ghi bảng chặng lên giấy dán tường không?
Ghi chỗ nào bạn nhìn thấy mỗi ngày mà vẫn thấy thoải mái. Có người thích dán ở bàn, có người chỉ để trong sổ. Quan trọng là mỗi tuần mở ra xem một lần.
Đến ngày 90 thấy mình chẳng tiến được bao nhiêu thì sao?
Xem lại từng vùng bằng việc đã làm, không bằng cảm giác. Nếu thật sự kẹt ở cả ba vùng, hãy coi đó là tín hiệu nên có chuyên gia đồng hành, không phải bằng chứng bạn kém cỏi.