VungChai.comVững Chãi
Hiểu về khả năng phục hồi

Hiểu lầm “phải mạnh mẽ lên” sau biến cố: vì sao gồng không phải là vững

“Phải mạnh mẽ lên” khiến nhiều người gồng sau biến cố: giấu mệt, không nhờ ai, cày việc. Gồng lâu thì gãy. Vững là giữ được nhịp và dám nhờ người.

an older woman seen from afar stretching her arms in a green park at dawn, low angle wide shot, soft morning daylight through the trees

Câu “phải mạnh mẽ lên” khiến nhiều người sau biến cố chọn cách gồng: giấu mệt, không nhờ ai, làm việc liên tục để không phải nghĩ. Gồng giữ được vài tuần, nhưng kéo dài thì cơ thể trả giá. Vững thật sự là giữ được nhịp sống, dám nói mình đang khó và để người khác đỡ một phần.

Người hay gồng nhất thường là người trụ cột: người cha vừa mất việc không dám nói với vợ, người mẹ đơn thân sau ly hôn sợ con thấy mình yếu, người chủ quán sợ nhân viên mất lòng tin. Họ không sai khi muốn đứng vững cho người khác dựa. Chỉ là cách gồng đang lấy dần chính sức để đứng. Bài này nói câu đó đến từ đâu, gồng và vững khác nhau thế nào, gồng lâu cơ thể trả giá ra sao, cách buông bớt gồng mà vẫn giữ việc, khung 30 và 90 ngày, câu nói mẫu với người quanh mình, và khi nào cần gặp chuyên gia.

Câu “phải mạnh mẽ lên” đến từ đâu

Đa phần người ta nói câu này với ý tốt. Người thân thấy mình buồn thì sợ mình gục, nên giục mình đứng lên. Bản thân mình lớn lên trong những gia đình mà đàn ông không khóc, người làm cha mẹ không than, nên khi có chuyện, phản xạ đầu tiên là nuốt vào trong.

Câu này có một phần đúng: sau biến cố, những việc gấp vẫn phải làm, con vẫn phải đi học, giấy tờ vẫn có hạn. Không ai được phép nằm im mãi. Nhưng cái sai nằm ở chỗ người ta hiểu “mạnh mẽ” là không được buồn, không được mệt, không được nhờ ai. Hiểu như vậy thì mạnh mẽ trở thành một việc diễn: diễn cho con thấy bố vẫn ổn, diễn cho đồng nghiệp thấy mình không sao.

Diễn tốn sức. Mỗi ngày phải giữ nét mặt bình thường, giấu tin nhắn của ngân hàng, giả vờ đi làm khi thật ra đã mất việc, là mỗi ngày tiêu đi phần năng lượng lẽ ra dùng để lo việc thật. Và vì không ai biết mình đang khó, cũng không ai đỡ được.

Gồng và vững khác nhau ở chỗ nào

Nhìn từ ngoài, người gồng và người vững có thể giống nhau trong vài tuần đầu: cả hai đều vẫn đi làm, vẫn lo việc nhà. Khác biệt nằm ở bên trong và lộ ra theo thời gian.

Khía cạnhGồngVững
Cảm xúcGiấu hết, kể cả với người thân nhấtCó một hai người biết thật mình đang thế nào
Nhịp nghỉKhông cho mình nghỉ, thấy nghỉ là lườiCó giờ nghỉ, có giấc ngủ được bảo vệ
Nhờ ngườiTự làm hết, ngại làm phiềnNhờ việc cụ thể, nhận giúp đỡ
Công việcCày liên tục để không phải nghĩLàm có nhịp, ưu tiên việc chính
Cơ thểMất ngủ, đau mỏi, cáu bẳn kéo dàiCó ngày mệt nhưng hồi lại sau khi nghỉ
Sau vài thángDễ sụp một lần lớnLên xuống nhưng đi tiếp được

Nếu thấy mình nằm nhiều ở cột giữa, đó không phải lỗi. Đó là cách nhiều người được dạy để đối phó. Tin tốt là có thể chuyển dần sang cột phải bằng những việc nhỏ.

Gồng lâu thì cơ thể trả giá ra sao

Giấc ngủ vỡ trước tiên. Ban ngày giữ được vẻ bình thường, nhưng ban đêm những gì bị nén lại trồi lên. Nhiều người gồng giỏi kể rằng họ tỉnh giấc lúc ba giờ sáng hằng đêm mà không hiểu vì sao.

Thân thể lên tiếng thay. Đau đầu, mỏi vai gáy, đau dạ dày, nặng ngực. Người không cho mình buồn thì cơ thể buồn thay, theo kiểu của nó. Những dấu hiệu này nên được bác sĩ khám để loại trừ nguyên nhân khác.

Cáu với người gần nhất. Người gồng ngoài đường thường xả ở nhà, với vợ chồng, với con. Sau đó hối hận, rồi gồng thêm để bù.

Tìm chỗ xả kín. Rượu bia mỗi tối, chơi điện tử thâu đêm, lướt điện thoại tới sáng. Đây là cách người gồng tìm chút nghỉ mà không phải thừa nhận mình cần nghỉ, và nó dễ trượt thành thói quen khó bỏ.

Sụp một lần lớn. Sau vài tháng, một chuyện nhỏ như cái xe hỏng, một câu nói của sếp làm mọi thứ đổ cùng lúc. Người xung quanh ngạc nhiên vì “thấy anh ấy vẫn ổn mà”.

Những ngày đầu: buông bớt gồng mà vẫn giữ việc

Buông gồng không có nghĩa là bỏ hết việc hay khóc trước mặt mọi người. Nó bắt đầu bằng vài thay đổi nhỏ trong tuần đầu:

  1. Chọn một người để nói thật. Vợ, chồng, anh chị em, một người bạn lâu năm. Một câu là đủ: “Chuyện này nặng hơn em tỏ ra.”
  2. Thôi diễn ở nhà. Nếu đã mất việc, nói với người sống cùng thay vì giả vờ đi làm. Giữ bí mật kiểu này tốn sức nhất và khi lộ ra thường gây tổn thương hơn.
  3. Bảo vệ giờ ngủ. Đặt một giờ dừng việc mỗi tối, sau giờ đó không mở giấy tờ, không đọc tin nhắn công việc.
  4. Nhờ một việc trong tuần. Nhờ người đón con một buổi, nhờ người đi cùng làm giấy tờ. Việc nhỏ để tập mở lời.
  5. Cho phép một lúc buồn trong ngày. Mười lăm phút đi bộ một mình, ngồi ở ban công, viết vài dòng. Có chỗ cho cảm xúc thì nó bớt tràn vào những lúc khác.
  6. Giữ việc gấp, hoãn việc phụ. Mạnh mẽ đúng nghĩa là làm cho xong những việc không bỏ được, chứ không phải làm hết mọi việc như chưa có chuyện gì.

Gồng ở chỗ làm: giữ việc mà không cạn sức

Nơi người ta gồng nhiều nhất thường là chỗ làm, vì sợ bị đánh giá kém, sợ mất cơ hội, sợ trở thành người đầu tiên bị cắt khi có đợt tiếp theo. Người vừa có biến cố gia đình vẫn đến sớm về muộn, nhận thêm việc, cười nói trong cuộc họp, rồi về đến nhà thì không còn chút sức nào cho con.

Giữ việc là chính đáng, nhất là khi gia đình đang trông vào khoản lương đó. Nhưng giữ việc không cần gồng hết mọi mặt. Có ba điều chỉnh nhỏ giúp nhiều người qua được giai đoạn này: chỉ nhận thêm việc khi đã cân được việc cũ; báo trước với quản lý một câu ngắn rằng gia đình đang có chuyện, không cần kể chi tiết; và giữ một giờ về nhà cố định ít nhất ba ngày một tuần.

Phần lớn quản lý xử lý tốt hơn khi được báo trước, so với khi bất ngờ thấy một nhân viên vốn chăm chỉ bỗng trễ hạn liên tiếp. Báo trước không phải xin thương hại, mà là cho người ta đủ thông tin để sắp xếp. Một nhân viên nói rõ giới hạn của mình trong vài tuần khó khăn thường được tin cậy lâu dài hơn một nhân viên gồng tới lúc gãy giữa chừng.

Khung 30 và 90 ngày chuyển từ gồng sang vững

Khung này không đòi bạn thay đổi tính cách. Nó chỉ thêm dần những chỗ nghỉ và chỗ dựa vào ngày sống. Đây là khung để đi theo, không phải lời hứa sau 90 ngày sẽ nhẹ hẳn.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tuần 1–2Nói thật với một người; giờ dừng việc buổi tốiCó người biết; ngủ trước nửa đêm vài hômChỉ giữ giờ dừng việc
Tuần 3–4Nhờ một việc mỗi tuần; mười lăm phút một mình mỗi ngàyBớt cáu ở nhà; có lúc thấy nhẹNhờ người nhắc mình nghỉ
Tháng 2Bớt một nguồn xả kín (rượu bia, thức khuya lướt điện thoại); thêm một hoạt động ngoài trờiUống ít hơn, ngủ đều hơnNói với người tin cậy rằng mình đang khó bỏ
Tháng 3Chia lại việc nhà, việc tiền với người cùng gánhKhông còn ôm một mình mọi bài toánNgồi lại với người cùng gánh mỗi tuần một lần

Với người trụ cột, tháng thứ ba thường là tháng khó nhất, vì phải chia lại vai trò đã quen. Nhưng đây cũng là chỗ gánh nặng nhẹ đi nhiều nhất.

Câu nói mẫu với người quanh mình

Khi người thân giục “phải mạnh mẽ lên”. “Em biết anh lo cho em. Em vẫn đang làm những việc cần làm, chỉ là em cũng cần được mệt một chút. Anh nghe em kể là đủ rồi.”

Người cha mất việc nói với vợ. “Anh có chuyện phải nói với em. Công ty cắt người, anh nằm trong đợt đó. Anh chưa có kế hoạch hết, nhưng anh không muốn giấu em. Mình cùng tính nhé.”

Người mẹ nói với con lớn. “Mẹ đang có một giai đoạn khó. Mẹ vẫn lo được cho nhà, nhưng có hôm mẹ sẽ mệt. Con không cần làm gì cả, chỉ cần biết vậy thôi.”

Khi bạn bè rủ đi nhậu cho quên. “Dạo này mình đang cố ngủ sớm, đi cà phê sáng thì được.” Đổi lời mời sang một dạng gặp gỡ khác giữ được bạn mà không phải dùng rượu bia làm chỗ xả, thứ dễ trượt thành thói quen trong lúc đang gồng.

Chủ quán nói với nhân viên lâu năm. “Quán đang khó, anh nói thật để mọi người biết mà chuẩn bị. Anh sẽ báo trước nếu có thay đổi lớn.” Nói thật thường giữ được lòng tin hơn là giả vờ không có chuyện.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Người quen gồng thường là người cuối cùng chịu đi khám, vì đi khám nghe như thừa nhận mình yếu. Nhưng nếu mất ngủ đã kéo dài quá vài tuần, đau người không rõ lý do, bỏ ăn, cáu bẳn đến mức làm tổn thương người nhà, không làm nổi việc tối thiểu, hoặc đã cần rượu bia mỗi tối mới chịu được, thì việc đi khám chính là cách giữ sức để tiếp tục làm trụ cột.

Bạn có thể bắt đầu ở bác sĩ đa khoa gần nhà nếu đau người là dấu hiệu nổi bật, rồi đến khoa tâm lý hoặc tâm thần của bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ hành nghề. Nếu có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hoặc không muốn sống, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115.

Khi đi khám, bạn không cần kể sao cho ra vẻ nghiêm trọng hay ngược lại cố nói nhẹ đi. Chỉ cần kể thật những gì đang diễn ra: ngủ mấy tiếng, ăn thế nào, mấy tuần nay cáu ra sao, uống bao nhiêu mỗi tối. Người quen gồng hay kể giảm đi một nửa, nên nếu được, nhờ người sống cùng đi theo và bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

Mạnh mẽ và gồng khác nhau thế nào?

Mạnh mẽ là làm được những việc cần làm trong lúc khó, có chỗ nghỉ và có người đỡ. Gồng là giấu hết, không nghỉ, không nhờ ai, cố tỏ ra như chưa có chuyện. Gồng giữ được vài tuần, mạnh mẽ đúng nghĩa thì đi được đường dài.

Đàn ông khóc sau biến cố có phải là yếu không?

Không. Khóc là một cách cơ thể xả căng thẳng, không liên quan đến sức chịu đựng. Nhiều người đàn ông thấy nhẹ hơn hẳn sau khi cho phép mình buồn một lúc, rồi quay lại lo việc tỉnh táo hơn.

Mất việc có nên giấu vợ con một thời gian không?

Giấu thường tốn sức hơn nói, và khi lộ ra dễ làm tổn thương lòng tin. Nói sớm với người sống cùng giúp hai người cùng tính chuyện tiền, chuyện con. Với con nhỏ, chỉ cần nói ngắn theo tuổi, không cần chi tiết.

Người thân cứ bảo phải mạnh mẽ lên thì đáp thế nào?

Cảm ơn ý tốt của họ, nói rằng mình vẫn đang làm việc cần làm, và nói rõ điều mình cần: nghe mình kể, giúp một việc cụ thể. Phần lớn người thân sẽ đổi cách nói khi biết họ có thể giúp thế nào.

Làm sao biết mình đang gồng quá sức?

Một vài dấu hiệu: tỉnh giấc giữa đêm thường xuyên, đau mỏi kéo dài, hay cáu với người nhà, cần rượu bia hoặc thức khuya lướt điện thoại mới thấy nghỉ được, không ai biết thật tình hình của mình. Có từ hai ba dấu hiệu trở lên là nên buông bớt.

Là trụ cột gia đình thì có được phép yếu đi không?

Người trụ cột cũng là người, cũng mệt và cần nghỉ. Để người cùng gánh biết mình đang khó không làm mất vai trò trụ cột, mà giúp cả nhà chia lại gánh nặng trước khi mình gãy. Một trụ cột biết nghỉ đứng được lâu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138