Quán ăn đóng cửa sau một năm thì 30 ngày đầu chỉ cần làm đúng ba nhóm việc theo thứ tự: khép lại mặt bằng và đồ đạc cho gọn, ghi hết các khoản nợ ra một tờ giấy, và giữ cho mình ăn được, ngủ được. Chưa cần trả lời câu hỏi "vì sao thất bại" hay "làm gì tiếp" trong tháng này.
Một năm là khoảng thời gian khó nhất để dừng. Đủ lâu để đã dồn hết vốn, đã quen mặt khách, đã nói với cả họ hàng rằng mình mở quán; nhưng chưa đủ lâu để có lãi bù lại. Người chủ quán thường kiệt sức từ trước ngày đóng vài tháng, vì đã gồng thêm giờ, cắt lương mình, tự đứng bếp thay thợ. Bài này đi qua chuyện gì đang xảy ra trong người bạn, mười ngày đầu, bảng việc bốn tuần, cách nói với người xung quanh, lúc trượt nhịp, và dấu hiệu nên tìm đến chuyên gia.
Vì sao đóng quán xong lại mệt hơn lúc còn mở
Nhiều người kể rằng tuần đầu sau khi kéo cửa cuốn xuống, họ ngủ li bì mười tiếng mà dậy vẫn mỏi, hoặc ngược lại nằm tới ba giờ sáng không chợp mắt được. Cả hai đều là phản ứng hay gặp. Suốt một năm, cơ thể chạy theo nhịp quán: dậy sớm đi chợ, đứng bếp giờ trưa, dọn dẹp khuya. Nhịp đó mất đi đột ngột, trong khi đầu óc vẫn còn căng như dây đàn vì nợ và vì những việc chưa xong.
Bạn cũng sẽ thấy mình hay quên, cáu với người nhà vì chuyện nhỏ, nhìn điện thoại là giật mình. Đó là dấu vết của nhiều tháng sống trong tình trạng báo động, không phải dấu hiệu bạn yếu đuối. Có người lại thấy nhẹ nhõm, rồi tự trách vì sao mình nhẹ nhõm. Cảm giác nhẹ ấy cũng bình thường: gánh nặng giữ một thứ đang chìm đã được đặt xuống.
Điều cần biết là sự mệt này không tự hết nhờ nghỉ ngơi thụ động. Nằm cả ngày lướt điện thoại thường làm nó kéo dài. Cái giúp là một nhịp ngày mới, dù rất nhỏ, và một danh sách việc rõ ràng để đầu óc thôi phải giữ mọi thứ trong trí nhớ.
Mười ngày đầu: khép mặt bằng và đồ đạc
Đây là những việc có hạn chót thật, nên làm trước. Mỗi ngày chỉ nhận một hoặc hai việc, làm xong thì gạch đi.
- Đọc lại hợp đồng thuê mặt bằng. Tìm điều khoản báo trước, tiền cọc, tình trạng phải trả lại (sơn lại, tháo biển). Ghi ra một dòng: cần báo chủ nhà trước ngày nào, được nhận lại cọc bao nhiêu nếu đủ điều kiện.
- Chụp ảnh toàn bộ mặt bằng trước khi tháo dỡ, để có bằng chứng khi bàn giao.
- Lập danh sách đồ đạc: bếp, tủ đông, bàn ghế, chén bát, máy móc. Chia ba cột: bán được, mang về dùng, bỏ. Đừng cố bán từng món giá cao; thời gian và sức của bạn lúc này cũng có giá.
- Ngừng các dịch vụ tính tiền tháng: điện, nước, mạng, phần mềm bán hàng, ứng dụng giao đồ ăn, gói quảng cáo. Mỗi cái chỉ vài trăm nghìn nhưng cộng lại thành khoản đáng kể và dễ quên.
- Xử lý hàng tồn: đồ khô, gia vị, nước uống. Thứ dùng được ở nhà thì mang về, thứ bán lại được cho quán quen thì bán.
- Gom giấy tờ vào một túi: hợp đồng, hoá đơn nhập hàng, sổ ghi chép, giấy phép kinh doanh hộ cá thể nếu có. Việc thông báo ngừng kinh doanh với cơ quan thuế và UBND xã/phường có thủ tục riêng; hỏi trực tiếp nơi đã đăng ký để làm đúng.
Nếu có người giúp, hãy giao họ việc chân tay như khuân vác, rao bán đồ. Phần đọc hợp đồng và giấy tờ thì bạn giữ, vì đó là phần cần người nắm toàn bộ câu chuyện.
Bảng 30 ngày: từ thu dọn tới một nhịp ngày mới
Dùng bảng như khung, không như lời hứa. Có tuần bạn làm nhanh hơn, có tuần chậm hơn; điều quan trọng là luôn biết mình đang ở ô nào.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 đến 10 | Một việc khép mặt bằng mỗi ngày; ăn ba bữa đúng giờ dù không thấy đói; đi ngủ trước nửa đêm | Đã báo chủ nhà, đã ngắt các dịch vụ tính tiền tháng | Chỉ giữ một việc: báo chủ nhà đúng hạn, mọi thứ khác lùi lại vài ngày |
| Ngày 11 đến 17 | Ghi mọi khoản nợ ra một tờ giấy: ai, bao nhiêu, hạn trả, đã hứa gì | Tờ giấy có đủ tên, không còn khoản nào chỉ nằm trong đầu | Mỗi ngày ghi thêm một dòng, không cần xong trong một buổi |
| Ngày 18 đến 24 | Dậy cùng một giờ; ra khỏi nhà hai mươi phút buổi sáng; nói chuyện với một người không liên quan đến quán | Ngủ được ít nhất năm, sáu tiếng phần lớn các đêm | Bỏ mục ra ngoài, giữ mục dậy cùng giờ |
| Ngày 25 đến 30 | Liên hệ từng chủ nợ theo thứ tự hạn gần nhất; tính khoản thiết yếu của gia đình cho tháng tới | Đã nói chuyện với ít nhất hai chủ nợ, biết tháng sau cần tối thiểu bao nhiêu | Nhờ người thân ngồi cạnh khi gọi điện, viết sẵn câu nói |
Tiền tối thiểu cho tháng đầu không còn quán
Khi quán còn mở, tiền nhà và tiền quán thường trộn vào nhau: lấy tiền bán hàng đi chợ cho nhà, lấy tiền nhà bù tiền điện quán. Đóng quán rồi mới thấy mình không biết gia đình thật sự tiêu bao nhiêu một tháng. Việc đầu tiên là tách hai thứ ra. Mở một trang giấy mới, chỉ ghi chi tiêu của gia đình, không ghi gì liên quan đến quán.
Chia khoản chi của gia đình thành ba nhóm. Nhóm thiết yếu: tiền nhà ở, ăn uống, điện nước, học phí của con, thuốc men đang dùng, đi lại tối thiểu. Nhóm hoãn được: sửa xe chưa gấp, đồ dùng chưa hỏng hẳn, quà cáp, du lịch. Nhóm bỏ được trong ba tháng: các gói xem phim, ăn ngoài, mua sắm theo thói quen. Cộng nhóm thiết yếu lại, đó là con số bạn cần giữ được mỗi tháng.
Nếu người kia trong gia đình còn thu nhập, đặt con số ấy cạnh khoản thiết yếu để biết còn thiếu bao nhiêu. Nếu thiếu, đó là lúc tính các nguồn có thể có: tiền bán đồ quán, tiền cọc mặt bằng được trả lại, một công việc làm tạm theo giờ. Đừng lấp chỗ thiếu bằng thẻ tín dụng hay khoản vay mới; khoản đó sẽ quay lại đúng lúc bạn chưa đứng vững.
Người sống một mình ở trọ thì tính gọn hơn nhưng cũng chông chênh hơn, vì không có người cùng gánh. Trường hợp này nên nói với chủ nhà trọ sớm nếu thấy tháng tới khó, thay vì im lặng tới ngày đóng tiền.
Nói với người quanh mình: vài câu mẫu
Với người nhà: "Quán đóng rồi. Tháng này em lo khép mọi thứ cho gọn, chưa tính chuyện khác. Nhà mình tháng tới cần tối thiểu từng này tiền, em đang tính." Câu ngắn, có kế hoạch, không xin lỗi dài.
Với con lớn: Trẻ tiểu học trở lên nhận ra bố mẹ căng thẳng. Một câu đủ: "Quán của mẹ đóng rồi, mẹ đang sắp xếp lại. Không phải lỗi của con, nhà mình vẫn ổn chuyện ăn học."
Với khách quen hỏi trên mạng: "Cảm ơn anh chị đã ghé suốt một năm qua. Quán tạm dừng." Không cần giải thích lý do.
Với người hay hỏi dồn: "Chuyện quán em đang xử lý, khi nào xong em kể." Bạn có quyền không kể lúc mình chưa sẵn sàng.
Khi nhận giúp đỡ: Thay vì "có gì cứ gọi", hãy nhờ đúng việc: "Thứ bảy anh qua khiêng giúp em cái tủ đông", "Chị nấu giúp em nồi canh tuần này". Người ta giúp dễ hơn khi biết phải làm gì.
Những ngày tệ và cái bẫy hay gặp
Sẽ có ngày bạn không làm nổi việc nào trong bảng. Ngày đó chỉ cần ba thứ: ăn, tắm, đi ngủ đúng giờ. Hôm sau quay lại đúng ô đang dở, không bù việc của hôm trước.
Bẫy thứ nhất là mở ngay một quán khác để chứng minh mình không thua. Tháng đầu là lúc đầu óc còn mệt, chưa nhìn ra vì sao quán cũ dừng; quyết định lớn lúc này thường lặp lại đúng sai lầm cũ. Bẫy thứ hai là tìm vay một khoản để trả nợ cho nhanh. Đổi nợ chậm lấy nợ gấp, nhất là vay nóng hay vay qua ứng dụng, là cách biến một lần đóng quán thành nhiều năm khổ.
Bẫy thứ ba là rượu bia mỗi tối "cho dễ ngủ". Nó làm giấc ngủ nông hơn và sáng hôm sau mọi việc nặng hơn. Bẫy thứ tư là đóng cửa với cả bạn bè vì ngại; một năm sau nhìn lại, nhiều người tiếc nhất chính là khoảng thu mình ấy.
Một chuyện nhỏ nhưng hay làm người ta chùng xuống: đi ngang mặt bằng cũ thấy người khác đang sửa sang để mở tiệm mới. Nếu được, trong tháng đầu hãy đổi đường đi một thời gian. Đó không phải trốn tránh, chỉ là bớt một cú nhói không cần thiết khi bạn đang cần sức cho việc khác.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ
Tự sắp xếp lại là đủ với nhiều người. Nhưng hãy tìm đến khoa tâm lý hoặc khoa tâm thần của bệnh viện, hoặc một chuyên gia tâm lý có chứng chỉ, nếu bạn thấy:
- Sau ba, bốn tuần mà gần như đêm nào cũng mất ngủ hoặc thức dậy lúc nửa đêm không ngủ lại được.
- Bỏ bữa liên tục, sụt cân rõ mà không cố ý.
- Không làm nổi những việc tối thiểu như tắm rửa, trả lời tin nhắn quan trọng, đưa con đi học.
- Phải uống rượu bia mỗi ngày mới chịu được, hoặc thấy đau đầu, đau ngực, tức thở không rõ lý do.
- Cảm giác tê liệt, trống rỗng kéo dài, không thấy gì còn ý nghĩa.
Nếu xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy và đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115. Gặp chuyên gia không có nghĩa bạn có bệnh; đó là nhờ người có nghề nhìn cùng mình khi một mình đã quá sức.
Câu hỏi thường gặp
Đóng quán xong có nên nghỉ hẳn một tháng không làm gì?
Nghỉ việc kiếm tiền một thời gian là hợp lý, nhưng nghỉ hẳn mọi nhịp sống thường làm mệt kéo dài. Giữ giờ dậy, giờ ăn và một việc nhỏ mỗi ngày.
Có nên bán hết đồ quán thật nhanh dù lỗ?
Món lớn chiếm chỗ và mất giá theo thời gian thì nên bán sớm ở giá chấp nhận được. Món nhỏ dùng được ở nhà thì giữ lại, không cần cố bán từng thứ.
Chủ nhà không trả lại tiền cọc thì làm sao?
Đọc lại điều khoản trong hợp đồng, mang ảnh chụp lúc bàn giao ra nói chuyện. Nếu hai bên không thống nhất, hỏi luật sư hoặc UBND xã/phường về hướng hoà giải.
Bao lâu thì nên nghĩ tới việc làm mới?
Khi đã có danh sách nợ rõ ràng, ngủ lại được phần lớn các đêm và tính được khoản thiết yếu tháng tới. Với nhiều người đó là sau tháng đầu, có người cần lâu hơn.
Thấy nhẹ nhõm khi đóng quán có phải là vô trách nhiệm?
Không. Nhẹ nhõm là vì gánh nặng giữ một thứ đang lỗ đã được đặt xuống. Trách nhiệm thể hiện ở cách bạn xử lý nợ và lời hứa, không ở mức buồn.
Người nhà trách mãi chuyện đóng quán thì nên làm gì?
Nói một lần, rõ ràng, kèm kế hoạch. Nếu lời trách vẫn lặp lại, xin họ cho một khoảng thời gian, ví dụ hết tháng này, rồi ngồi nói lại khi đầu óc cả hai bình tĩnh hơn.