VungChai.comVững Chãi
Sống chung với áp lực công việc kéo dài

Áp lực khi thiếu người nhiều tháng: gánh việc của hai người mà vẫn giữ được mình

Đồng nghiệp nghỉ sinh, nghỉ ốm, nghỉ việc mà chưa có người thay, mình gánh phần của hai người nhiều tháng: chia việc theo mức, giữ giờ, nói rõ với quản lý.

Two colleagues seen from behind sitting side by side on low stools at a small street-side tea stall during a lunch break, overcast soft light, eye-level medium shot

Khi phải gánh thêm phần việc của một người vắng trong nhiều tháng, cách giữ được mình là không cố làm đủ cả hai phần như cũ. Chia việc thành ba mức (giữ nguyên, làm gọn lại, tạm dừng), để quản lý chọn cùng, giữ một giới hạn giờ làm mỗi ngày, và đặt sẵn mốc xem lại mỗi tháng.

Đồng nghiệp nghỉ sinh sáu tháng, một người nghỉ ốm dài, một người xin nghỉ mà công ty chưa tuyển được ai. Câu "chịu khó mấy tuần" biến thành ba tháng, rồi năm tháng. Người ở lại thường là người làm được việc nhất, nên càng bị giao nhiều. Khác với mùa cao điểm có ngày kết thúc, cảnh thiếu người hay không có mốc nào rõ, và cái mệt đến từ chỗ ấy. Bài đi qua những gì đang diễn ra trong người, việc cần làm tuần đầu, nhịp ba tháng, câu nói với quản lý và đồng nghiệp, cách đặt giới hạn khi không thể từ chối hết, lúc trượt, và khi nào cần gặp chuyên gia.

Gánh việc không có ngày kết thúc mệt theo kiểu nào

Làm việc của hai người không chỉ là gấp đôi số giờ. Đầu óc phải nhớ gấp đôi số đầu việc, chuyển qua lại giữa hai mảng mình không quen hết, và thường xuyên làm một việc với cảm giác chưa chắc đúng. Thêm vào đó là cảm giác mơ hồ: không biết bao giờ có người thay, không biết cố thêm có được ghi nhận không. Mơ hồ kéo dài là thứ bào sức âm thầm nhất.

Những dấu hiệu hay gặp: làm suốt mà vẫn thấy việc tồn; hay quên những việc nhỏ của chính mảng mình; khó chịu khi ai nhờ thêm dù việc nhỏ; về nhà vẫn mở máy kiểm tra; có lúc ấm ức với người đang nghỉ dù biết họ không có lỗi. Đây là phản ứng thường gặp khi quá tải kéo dài, không phải mình ích kỷ hay kém cỏi.

Thêm một điều ít ai nói: người gánh việc giỏi thường được khen vài tuần đầu, rồi việc gánh thêm trở thành chuyện đương nhiên. Cảm giác không được ghi nhận ấy làm cái mệt nặng hơn nhiều so với số giờ làm. Nhận ra điều này giúp mình biết rằng điều cần đòi không chỉ là bớt việc, mà còn là được nhìn thấy.

Hoàn cảnh cũng khác nhau. Người trẻ chưa có gia đình hay bị mặc định là "rảnh", nên gánh nhiều nhất. Người có con nhỏ thì không thể ở lại muộn, dễ thấy áy náy với nhóm. Người làm lâu năm hiểu cả hai mảng nên bị kéo vào mọi việc. Biết mình đang ở hoàn cảnh nào giúp chọn đúng điều cần nói.

Tuần đầu: giữ nền và làm rõ

Ngay khi biết sẽ phải gánh thêm việc trong thời gian dài, làm những việc này trước khi lao vào:

  1. Liệt kê toàn bộ việc của người vắng. Nhờ họ bàn giao nếu còn kịp, hoặc tự gom từ email, sổ sách. Ghi rõ việc nào định kỳ, việc nào phát sinh.
  2. Chia thành ba mức. Việc phải giữ nguyên (liên quan tiền, khách, pháp lý, an toàn); việc làm gọn được (báo cáo rút ngắn, họp thưa hơn); việc tạm dừng được (cải tiến, dự án chưa gấp).
  3. Mang danh sách ba mức tới gặp quản lý. Xin quản lý chọn cùng, và hỏi thời gian dự kiến có người thay.
  4. Đặt giới hạn giờ làm mỗi ngày. Ví dụ không quá chín tiếng, trừ ngày có sự cố. Ghi lại ngày nào vượt.
  5. Giữ giờ ăn trưa. Bữa trưa ăn tại bàn vừa ăn vừa làm là thứ đầu tiên người quá tải đánh mất.
  6. Báo cho người nhà. "Mấy tháng tới em gánh thêm việc, có thể về muộn hơn hai tối mỗi tuần."

Phần lớn người ở lại bỏ qua bước chia ba mức vì ngại, nghĩ rằng hỏi như vậy là "kêu ca". Thật ra quản lý thường cũng không nắm hết người vắng đang làm gì, danh sách của mình giúp cả hai bên.

Nhịp ba tháng khi gánh thêm việc

Bảng dưới là khung cho giai đoạn thiếu người kéo dài. Nếu kéo dài hơn, lặp lại từ tháng thứ hai và giữ mốc xem lại.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tuần 1–2Đầu giờ chọn ba việc của mức "giữ nguyên"; ghi giờ bắt đầu và kết thúcKhông việc nào ở mức "giữ nguyên" bị trễĐẩy thêm một việc từ "làm gọn" sang "tạm dừng"
Tháng 1Gom việc cùng loại vào một khung giờ; tắt thông báo ngoài giờSố ngày vượt giới hạn giờ ít hơn một nửaBáo quản lý số ngày vượt kèm danh sách việc
Tháng 2Mỗi tuần một buổi không ở lại muộn; một hoạt động ngoài công việcVẫn còn sức cho việc nhà và người thânĐề xuất người hỗ trợ tạm từ bộ phận khác
Tháng 3: xem lạiNgồi với quản lý nhìn lại ba mức, giờ làm, kế hoạch tuyểnCó mốc rõ cho người thay hoặc phân công mớiĐề nghị chính thức điều chỉnh vị trí, phụ cấp hoặc khối lượng

Ba tháng là mốc để nhìn lại có số liệu trong tay, không phải lời hứa sẽ có người thay đúng lúc ấy. Chính những dòng ghi giờ và danh sách việc giúp cuộc nói chuyện ở mốc này đi tới kết quả.

Câu nói với quản lý, đồng nghiệp và người vắng

Khi nhận thêm việc: "Em nhận phần việc của chị ấy trong lúc chị nghỉ. Đây là danh sách việc em chia ba mức, anh xem giúp em mức nào anh muốn giữ nguyên." Đưa ra danh sách thay vì câu chung chung.

Sau một tháng: "Tháng qua em vượt giờ mười hai ngày trên hai mươi hai. Em muốn bàn xem có thể tạm dừng thêm việc nào hoặc có người hỗ trợ không." Số liệu nói thay cảm xúc.

Khi bị nhờ thêm việc nhỏ: "Hôm nay em đang giữ hai mảng, việc này em nhận được vào thứ Năm, nếu cần gấp hơn thì anh hỏi giúp bạn khác." Không từ chối hẳn, chỉ nói rõ thời điểm.

Với người đang nghỉ: Nếu họ nghỉ sinh hay nghỉ ốm, đừng nhắn hỏi việc thường xuyên. Gom câu hỏi lại, hỏi một lần khi thật cần, kèm lời hỏi thăm. Ấm ức với họ là phản ứng thường gặp, nhưng người cần nói chuyện là quản lý.

Với người nhà: "Tối thứ Ba và thứ Năm em về muộn, còn lại em về đúng giờ. Nếu em phá lệ, anh nhắc em." Người nhà giúp mình giữ giới hạn tốt hơn chính mình.

Giới hạn giờ làm khi không thể từ chối hết

Trong cảnh thiếu người, từ chối thẳng thường không thực tế. Nhưng giữa "nhận hết" và "từ chối" còn nhiều chỗ. Đặt giờ kết thúc mặc định mỗi ngày, chỉ vượt khi có sự cố liên quan tới tiền, khách hoặc an toàn. Gom tin nhắn công việc ngoài giờ, trả lời một lần vào giờ cố định buổi tối thay vì liên tục. Giữ một buổi trong tuần về đúng giờ dù việc còn.

Có ba cái bẫy hay gặp. Một là "cố thêm chút nữa cho xong", rồi tháng nào cũng vậy, tới khi đổ bệnh. Hai là im lặng gánh vì nghĩ quản lý tự thấy: quản lý thường không thấy nếu mình không nói, nhất là khi việc vẫn chạy. Ba là xả bằng rượu bia sau giờ làm hoặc thức khuya chơi điện thoại cho "đỡ uổng ngày", lấy đi đúng giấc ngủ mình cần nhất.

Khi đã trượt, ví dụ ba tuần liền ngày nào cũng ở lại muộn, làm lại từ một việc: giờ kết thúc mặc định. Rồi mới tới bữa trưa, buổi tối không mở máy. Đừng dựng lại tất cả cùng lúc.

Khi người vắng quay lại hoặc có người mới

Giai đoạn thiếu người kết thúc cũng cần được khép lại cho rõ, không thì mình vẫn ôm việc theo quán tính. Khi người vắng quay lại hoặc người mới vào, ngồi bàn giao trên chính danh sách ba mức đã dùng: việc nào trả lại, việc nào mình giữ, việc nào đã tạm dừng cần khởi động lại. Ghi rõ ngày bàn giao xong.

Với người mới, đừng vội đẩy hết việc sang ngay tuần đầu chỉ vì mình đã quá mệt. Bàn giao dần trong vài tuần, kèm hướng dẫn, thì cả hai bên đỡ vất vả hơn về sau. Với người quay lại sau nghỉ sinh hay nghỉ ốm, hỏi họ muốn nhận lại theo nhịp nào, vì họ cũng đang trong giai đoạn thích nghi.

Sau khi bàn giao, cho mình một hai tuần trả nợ sức: về đúng giờ, ngủ bù dần, làm lại những thói quen đã bỏ. Nếu được, xin nghỉ vài ngày phép. Cũng nên nói với quản lý một câu nhìn lại: giai đoạn vừa qua mình đã gánh những gì, để điều đó được ghi nhận trong đánh giá, thay vì trôi đi như chưa từng có.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Quá tải kéo dài nhiều tháng có thể ảnh hưởng tới sức khoẻ thật. Nên tìm người có chuyên môn khi:

  • Mất ngủ hầu hết các đêm hơn hai, ba tuần.
  • Bỏ bữa thường xuyên, sụt cân hoặc ăn uống thất thường.
  • Đau đầu, đau dạ dày, hồi hộp kéo dài.
  • Không làm nổi những việc tối thiểu ở nhà sau giờ làm.
  • Phải dùng rượu bia gần như mỗi tối để chịu.
  • Buồn, cáu, mất hứng thú kéo dài nhiều tuần, cả với những việc từng thích.

Có thể bắt đầu từ cơ sở y tế gần nhà, khoa tâm lý hoặc khoa tâm thần của bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ. Giấy khám bệnh, nếu có, cũng là căn cứ khi đề nghị điều chỉnh khối lượng việc với nơi làm. Nếu bị buộc làm thêm giờ vượt quy định, hỏi công đoàn hoặc hỏi luật sư về quyền của mình.

Câu hỏi thường gặp

Gánh thêm việc của đồng nghiệp có được thêm lương không?

Tuỳ quy chế từng nơi. Nếu giai đoạn kéo dài, nên đề nghị bằng văn bản xem xét phụ cấp, điều chỉnh khối lượng hoặc ghi nhận trong đánh giá. Quyền lợi cụ thể hỏi phòng nhân sự, có tranh chấp thì hỏi luật sư.

Có nên từ chối nhận việc của người nghỉ không?

Từ chối hẳn thường khó, nhưng nên nhận kèm danh sách chia ba mức và đề nghị quản lý chọn việc giữ nguyên. Như vậy mình nhận phần cần thiết, không nhận cả gánh như cũ.

Ấm ức với đồng nghiệp đang nghỉ có sai không?

Đó là cảm giác thường gặp khi quá tải, không làm mình thành người xấu. Nhưng người có thể thay đổi tình hình là quản lý, nên dồn sức nói chuyện với quản lý thay vì với người đang nghỉ.

Làm sao để quản lý thấy mình đang quá tải?

Ghi giờ làm và danh sách việc theo tuần, mang số liệu đi nói. Câu kiểu vượt giờ bao nhiêu ngày, việc nào đang trễ thì rõ hơn nhiều so với "em mệt quá".

Nếu thiếu người kéo dài mãi không tuyển thì sao?

Sau vài lần xem lại không có kết quả, đề nghị chính thức điều chỉnh vị trí hoặc khối lượng. Nếu vẫn không, đó là lúc tính tới thay đổi lớn hơn, quyết định khi đầu óc đã nghỉ ngơi đủ.

Có nên làm cuối tuần để bớt việc tồn không?

Thỉnh thoảng một buổi thì được, nhưng giữ ít nhất một ngày nghỉ trọn vẹn mỗi tuần. Làm cả cuối tuần nhiều tháng liền thường không làm hết việc tồn, chỉ biến việc tồn thành mệt tồn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138