Nên đi khám tâm lý sau ly hôn khi mất ngủ, bỏ ăn, không làm nổi việc tối thiểu hay cáu với con kéo dài quá vài tuần. Lần gặp đầu sẽ có ích hơn nếu bạn mang theo một trang ghi dòng thời gian từ trước ly hôn tới nay, ba điều đang khó nhất, chuyện con đang ra sao, và vài câu hỏi muốn hỏi.
Khó ở chỗ người vừa ly hôn khi con còn nhỏ gần như không có giờ cho mình: đi làm, đưa đón con, lo giấy tờ, gặp người kia để bàn chuyện con. Đi khám nghe như thêm một việc. Nhiều người còn lo hồ sơ khám sẽ bị dùng trong chuyện nuôi con. Phần dưới đi qua dấu hiệu nên đặt lịch, cách chuẩn bị một trang giấy, cách kể chuyện con, thu xếp con và chi phí, nhịp giữ giữa các buổi, và những lo ngại hay gặp.
Vì sao người vừa ly hôn hay đợi tới khi kiệt mới đi
Sau ly hôn, nhất là khi con còn nhỏ, người ta thường dồn hết sức cho con và cho việc giữ mọi thứ chạy. Ăn đứng, ngủ khi con ngủ, làm nốt việc công ty lúc nửa đêm. Nỗi mệt bị đẩy xuống cuối danh sách. Có người còn nghĩ mình không có quyền gục, vì "con chỉ còn mỗi mình".
Cơ thể sau một biến cố kéo dài như ly hôn thường mệt theo kiểu âm ỉ: ngủ chập chờn, hay quên, dễ nổi nóng với con rồi hối hận, đầu óc lúc nào cũng nghĩ tới những cuộc nói chuyện với người kia. Những phản ứng này thường gặp, và nhiều người qua được bằng cách dựng lại nhịp ngày. Nhưng khi chúng đứng yên hoặc nặng dần sau nhiều tuần, cố thêm thường chỉ làm bạn và con cùng mệt.
Một người mẹ nuôi con bốn tuổi kể rằng chị chỉ đi khám khi con hỏi "sao mẹ toàn cáu". Câu hỏi đó làm chị đau, nhưng cũng là lúc chị thấy đi khám là vì con chứ không chỉ vì mình.
Dấu hiệu nên đặt lịch, đừng chờ thêm
Không cần đủ hết. Một hai dấu hiệu kéo dài quá ba bốn tuần là đã nên đặt lịch:
- Gần như đêm nào cũng mất ngủ hoặc tỉnh dậy từ ba bốn giờ sáng rồi không ngủ lại được.
- Bỏ bữa thường xuyên, sụt cân rõ, hoặc ngược lại ăn vô độ vào buổi tối.
- Không làm nổi việc tối thiểu: nấu cho con, đi làm đúng giờ, trả lời tin nhắn quan trọng.
- Nổi nóng với con nhiều hơn hẳn, hoặc thấy mình tê dại, không còn vui khi chơi với con.
- Uống rượu bia nhiều hơn để ngủ, hoặc để chịu những lần gặp người kia.
- Đau đầu, đau bụng, tim đập mạnh kéo dài mà khám thường không thấy nguyên nhân.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hoặc không muốn sống nữa, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất, nguy cấp thì gọi 115. Nơi đặt lịch thông thường có thể là khoa tâm lý hoặc khoa tâm thần bệnh viện, hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ hành nghề.
Lập dòng thời gian một trang trước buổi gặp
Buổi đầu thường chỉ kéo dài một giờ, và rất dễ kể lan man. Một trang giấy viết trước giúp bạn nói được điều quan trọng. Làm trong hai ba buổi tối, mỗi buổi mười lăm phút.
- Dòng mốc: khi nào mâu thuẫn bắt đầu nặng, khi nào ra ở riêng, khi nào ký giấy ly hôn, con đang ở với ai, lịch con gặp người kia.
- Ba thay đổi lớn nhất trong người bạn từ đó tới nay: ngủ, ăn, làm việc, cảm xúc với con.
- Ba việc đang khó nhất mỗi ngày, viết cụ thể: "tối nào cũng cáu khi con không chịu tắm", không viết chung "mình buồn".
- Những gì đã thử và kết quả: đi bộ, nhờ bà ngoại đón con, tắt điện thoại sau mười giờ.
- Điều bạn mong sau vài buổi gặp: ngủ được, bớt cáu với con, nói chuyện với người kia không run.
- Thông tin sức khoẻ cần báo: bệnh đang điều trị, đang mang thai hay cho con bú, có dùng rượu bia không.
Không cần viết đẹp, không cần kể hết chuyện ai đúng ai sai. Chuyên gia cần hiểu bạn đang ở đâu, không cần phân xử.
Kể chuyện con trong buổi khám thế nào
Con là phần lớn của đời sống bạn sau ly hôn, nên kể về con là cần thiết, nhưng nên giữ trọng tâm là bạn. Kể con bao nhiêu tuổi, đang ở với ai mấy ngày một tuần, con có thay đổi gì từ sau ly hôn như ngủ kém, bám mẹ, ít nói, và bạn đang phản ứng ra sao với những thay đổi đó. Chuyên gia có thể giúp bạn tách đâu là nỗi lo của con, đâu là nỗi mệt của bạn đang đổ sang con.
Nếu con có những dấu hiệu kéo dài như bỏ ăn, đái dầm trở lại khi đã lớn, sợ đi học, bạn có thể hỏi chuyên gia có nên đưa con đi khám riêng không, và khám ở đâu. Thường trẻ cần chuyên gia tâm lý trẻ em hoặc khoa nhi có phòng tâm lý, không gặp chung với bạn.
Tránh dùng buổi khám để thu thập ý kiến chống lại người kia. Nói thật về những va chạm, nhưng mục tiêu là bạn sống được và nuôi con được, không phải thắng một cuộc tranh luận.
Thu xếp con, giờ giấc và chi phí cho buổi khám
Giờ khám: Chọn giờ con đang ở trường hoặc ngày con ở với người kia. Nếu con còn quá nhỏ, nhờ ông bà hay một người bạn trông một buổi, nói đơn giản là bạn đi khám.
Không mang con vào phòng: Trẻ dù nhỏ vẫn nghe hiểu nhiều hơn người lớn nghĩ. Có con ngồi cạnh, bạn khó nói thật, và con phải nghe những chuyện không dành cho tuổi con.
Chi phí: Hỏi trước giá mỗi buổi, số buổi thường cần, bảo hiểm y tế chi trả phần nào nếu khám ở bệnh viện công. Đưa khoản này vào danh sách thiết yếu thay vì xem là chi tiêu phụ.
Đi một mình hay có người đi cùng: Buổi đầu có người thân đi cùng chờ ngoài giúp bạn đỡ ngại và có người nói chuyện sau buổi. Không nên để người đi cùng ngồi trong phòng nếu bạn muốn nói thật.
Nghỉ làm: Nếu phải xin nghỉ, nói ngắn với sếp là bạn có lịch khám, không cần nói khám gì. Lịch khám định kỳ có thể xin trước một lần cho cả đợt.
Giữ nhịp giữa các buổi: 30 và 90 ngày đầu
Phần lớn thay đổi xảy ra giữa các buổi gặp chứ không phải trong phòng khám. Bảng dưới giúp bạn giữ nhịp, điều chỉnh theo lời khuyên cụ thể của chuyên gia.
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Tuần 1–2 | Giữ giờ ngủ của mình theo giờ ngủ của con, ghi một dòng mỗi tối về giấc ngủ và cơn cáu | Có vài đêm ngủ được năm sáu tiếng liền | Mang dòng ghi chép tới buổi sau, kể thật |
| Tuần 3–4 | Thử một việc chuyên gia gợi ý, một buổi mỗi tuần làm việc riêng khi con ở với người kia | Bớt nổi nóng với con, có buổi thấy nhẹ | Hỏi lại cách làm, không tự bỏ |
| Tháng 2 | Đặt một lịch cố định gặp bạn bè hoặc người thân mỗi tuần | Có người để kể ngoài buổi khám | Nhờ người thân trông con một tối |
| Tháng 3 | Cùng chuyên gia xem lại mục tiêu ban đầu | Làm được phần lớn việc tối thiểu mỗi ngày | Bàn với chuyên gia có cần khám thêm bác sĩ |
Khung này không hứa rằng sau ba tháng bạn sẽ hết buồn chuyện ly hôn. Nó chỉ giúp bạn không bỏ dở giữa chừng khi một tuần trôi qua mà chưa thấy khác.
Ngày tệ giữa các buổi khám và những bẫy hay gặp
Có những ngày mọi thứ như quay lại điểm xuất phát: một cuộc nói chuyện căng với người kia về lịch đón con, một lần con khóc đòi bố hoặc mẹ, một tin nhắn của họ hàng hỏi han kiểu trách móc. Tối đó bạn không ngủ được, sáng hôm sau mệt rã và nghĩ "đi khám cũng chẳng thay đổi gì". Ngày tệ là một phần bình thường của quãng đường, không phải bằng chứng bạn làm sai.
Ngày như vậy, chỉ giữ ba việc: cho con ăn, cho mình ăn, đi ngủ sớm. Mọi việc khác hoãn được thì hoãn. Ghi lại một dòng chuyện gì đã kích ra ngày tệ để kể ở buổi sau; đó là thông tin rất có ích cho chuyên gia.
Ba bẫy hay gặp sau ly hôn là: dùng con làm người nghe tâm sự, lao vào một mối quan hệ mới để lấp chỗ trống trước khi đứng vững, và tự bỏ các buổi khám khi thấy khá hơn một chút. Cả ba đều dễ hiểu, nhưng đều làm quãng phục hồi dài thêm. Nếu thấy mình đang ở một trong ba bẫy, mang nó ra nói thẳng ở buổi gặp tiếp theo.
Những lo ngại hay gặp trước khi đi
"Hồ sơ khám có bị dùng trong chuyện nuôi con không?" Thông tin khám bệnh được bảo mật theo quy định chung về y tế. Nếu bạn đang có tranh chấp nuôi con và lo điều này, hãy hỏi luật sư để hiểu đúng; đừng vì lo mà bỏ hẳn việc chăm sức khoẻ của mình.
"Người ta sẽ nghĩ mình không đủ sức nuôi con." Người biết tự tìm giúp đỡ khi quá tải là người có trách nhiệm với con. Bạn không có nghĩa vụ kể việc đi khám với ai.
"Không có thời gian." Một buổi mỗi tuần hoặc hai tuần, vào giờ con đi học. So với những buổi tối mất ngủ, đó là thời gian bỏ ra đáng.
"Nói ra rồi lại khóc, ngại lắm." Khóc trong buổi khám là chuyện chuyên gia gặp hằng ngày. Bạn không cần giữ hình ảnh gì trong phòng đó.
Câu hỏi thường gặp
Ly hôn được bao lâu thì nên đi khám tâm lý?
Không có mốc thời gian cố định. Nên đi khi mất ngủ, bỏ ăn, không làm nổi việc tối thiểu hay cáu với con kéo dài quá ba bốn tuần, dù đó là tháng đầu hay một năm sau ly hôn.
Có nên đưa con đi cùng buổi khám tâm lý của mình không?
Không nên mang con vào phòng. Con sẽ nghe những chuyện không dành cho tuổi con, và bạn khó nói thật. Nếu lo cho con, hỏi chuyên gia có nên đưa con đi khám riêng ở nơi dành cho trẻ em.
Đi khám tâm lý có ảnh hưởng quyền nuôi con không?
Thông tin khám bệnh được bảo mật theo quy định chung. Nếu bạn đang tranh chấp nuôi con và lo về điều này, hãy hỏi luật sư để hiểu đúng hoàn cảnh của mình thay vì bỏ việc khám.
Buổi khám đầu cần mang theo gì?
Một trang ghi dòng thời gian từ trước ly hôn tới nay, ba việc đang khó nhất, những gì đã thử, câu hỏi muốn hỏi, thông tin sức khoẻ, và thẻ bảo hiểm y tế nếu khám ở bệnh viện công.
Nên gặp chuyên gia tâm lý hay bác sĩ tâm thần sau ly hôn?
Nếu chủ yếu là rối, lo, cần người cùng sắp xếp lại nhịp sống thì chuyên gia tâm lý có chứng chỉ phù hợp. Nếu mất ngủ nặng, sụt cân, không làm nổi việc tối thiểu thì nên gặp bác sĩ để khám và đánh giá. Hai bên thường giới thiệu cho nhau.
Đi vài buổi mà chưa thấy khác thì có nên bỏ không?
Nên nói thẳng điều đó với chuyên gia ở buổi kế tiếp. Có thể cần đổi cách làm, đổi nhịp gặp, hoặc khám thêm bác sĩ. Tự bỏ giữa chừng thường làm bạn mất phần đã đi được.