Khi phải về quê chăm bố mẹ ốm, bạn có thể đề xuất làm từ xa một đợt tạm thời, ví dụ tám tuần, với khung giờ làm cố định, việc nào làm được từ xa, việc nào cần người ở văn phòng nhận thay, và mốc xem lại sau mỗi hai tuần. Sếp dễ đồng ý hơn khi thấy đề xuất đã tính trước chỗ khó.
Hoàn cảnh này khó vì bạn bị kéo về hai phía cùng một lúc: bố hoặc mẹ cần người bên cạnh, công việc cần người đúng hạn, và quê nhà thường mạng yếu, ồn, không có góc làm việc. Phần dưới đi qua: vì sao giai đoạn này mệt kiểu riêng, tuần đầu khi vừa về, cách soạn đề xuất và câu nói mẫu, khung tám tuần, chia việc với anh chị em, khi một tuần đổ vỡ, và lúc nên gặp chuyên gia cho chính bạn.
Mệt kiểu người đứng giữa hai nơi
Người về quê chăm bố mẹ thường không mệt vì một việc nặng, mà vì phải chuyển vai liên tục: chín giờ họp trực tuyến, chín giờ rưỡi đưa bố đi tái khám, trưa nấu cháo, chiều trả lời khách. Mỗi lần chuyển vai, đầu óc tốn một ít sức để nhớ mình đang ở đâu. Cuối ngày, bạn thấy kiệt dù không làm gì quá sức.
Kèm theo đó là cảm giác áy náy hai chiều: ngồi làm thì áy náy với bố mẹ, ngồi bên bố mẹ thì lo việc đang dồn. Nhiều người còn ngủ không sâu vì đêm phải dậy xem người bệnh. Những phản ứng này thường gặp khi người ta gánh hai vai trong thời gian dài, không phải vì bạn thiếu kỷ luật.
Cách giảm mệt không phải là cố làm cả hai cho thật tốt, mà là tách giờ rõ ràng: giờ nào là giờ làm, giờ nào là giờ chăm, ai thay bạn trong giờ làm. Đề xuất với sếp chỉ chạy được khi phần ở nhà đã tách được như vậy.
Hoàn cảnh cũng khác nhau nhiều. Người con một không có ai thay ca, nên càng cần người giúp theo giờ hoặc họ hàng gần. Người đã có gia đình riêng ở thành phố thì thêm một nỗi lo là vợ chồng, con cái ở xa. Người ở trọ một mình thì vẫn phải trả tiền phòng trên thành phố trong lúc ở quê. Đề xuất với sếp nên tính đúng hoàn cảnh của bạn, không chép theo ai.
Tuần đầu khi vừa về: dựng góc làm việc và người thay ca
Tuần đầu, xin nghỉ phép vài ngày nếu có thể, để làm những việc sau trước khi bắt đầu làm từ xa:
- Hỏi bác sĩ lịch điều trị và tái khám của bố hoặc mẹ trong một hai tháng tới, ghi vào lịch tuần. Đây là những khung giờ bạn chắc chắn không làm được.
- Thử mạng ở nhà vào giờ cao điểm, mua thêm gói dữ liệu dự phòng trên điện thoại nếu mạng hay rớt.
- Dựng một góc làm việc yên nhất trong nhà: một cái bàn, ổ cắm, tai nghe. Nói với cả nhà khung giờ bạn đeo tai nghe là đang họp.
- Tìm người thay ca trong giờ bạn làm: anh chị em, họ hàng gần, người giúp việc theo giờ, hàng xóm thân. Cần ít nhất một người cho những buổi họp quan trọng.
- Ghi danh sách việc chăm sóc hằng ngày: giờ ăn, giờ uống thuốc theo đơn bác sĩ, giờ tập vận động theo hướng dẫn. Danh sách giúp người thay ca làm đúng, bạn đỡ phải dặn đi dặn lại.
- Ngủ: nếu đêm phải dậy chăm, thoả thuận với một người khác trực vài đêm trong tuần.
Đề xuất làm từ xa và câu nói mẫu với sếp
Mở lời: "Chị ơi, bố em vừa phải mổ, em là người chính chăm ông trong hai tháng tới. Em muốn đề xuất làm việc từ quê tám tuần, em đã chuẩn bị cách làm cụ thể."
Giờ làm cố định: "Em làm từ tám giờ tới mười hai giờ và từ hai giờ tới năm giờ chiều. Thứ Ba sáng em đưa bố đi tái khám, em đã xin chuyển cuộc họp tuần sang chiều."
Việc cần người ở văn phòng: "Việc ký nhận hồ sơ giấy và gặp khách trực tiếp, em đề nghị anh Phong nhận thay. Bù lại em nhận phần soạn báo cáo của anh ấy."
Cách liên lạc: "Em bật trạng thái trên nhóm chat công việc trong giờ làm, trả lời trong vòng một tiếng. Nếu mạng rớt em nhắn qua điện thoại."
Mốc xem lại: "Hai tuần một lần mình gọi mười lăm phút xem việc có chạy không. Nếu không ổn em sẽ đề xuất cách khác, kể cả xin nghỉ một phần."
Nếu sếp lo về hiệu quả: "Em đề nghị thử hai tuần đầu, chị đánh giá bằng các hạn đã giao. Nếu trễ, mình đổi phương án." Đề nghị thử ngắn trước làm sếp yên tâm hơn một lời hứa dài.
Khung tám tuần làm từ xa và mốc với sếp
Tám tuần là khung để thử, không phải lời hứa bố mẹ sẽ khoẻ trong tám tuần. Bảng dưới chia theo từng chặng hai tuần:
| Giai đoạn | Việc nhỏ mỗi ngày | Dấu hiệu đang đi đúng | Nếu trượt thì |
|---|---|---|---|
| Tuần 1–2 | Bắt đầu giờ làm đúng giờ; ghi ba việc chính của ngày; người thay ca có mặt giờ họp | Không trễ hạn việc nào; sếp không phải nhắn hỏi tiến độ | Bỏ bớt một cuộc họp không bắt buộc, gửi ghi chú thay |
| Mốc 1 | Cuộc gọi mười lăm phút với sếp | Hai bên thấy cách làm chạy được | Đổi giờ làm cho hợp lịch điều trị |
| Tuần 3–4 | Ra ngoài đi bộ mười lăm phút mỗi chiều; một buổi tối không mở máy | Bạn ngủ được ít nhất năm đêm trong tuần | Xin anh chị em thêm một đêm trực |
| Tuần 5–6 | Xem lại lịch điều trị với bác sĩ; bàn với gia đình kế hoạch sau tuần tám | Gia đình có phương án dài hơn: thay phiên, người giúp, đưa lên thành phố | Xin sếp gia hạn hai đến bốn tuần, nói rõ lý do |
| Tuần 7–8 | Chuẩn bị bàn giao lại việc ở văn phòng hoặc chốt phương án tiếp | Bạn biết rõ ngày quay lại hoặc thoả thuận mới | Gặp phòng nhân sự hỏi các hình thức nghỉ khác |
Nếu bệnh của bố mẹ kéo dài nhiều tháng, phương án lâu dài thường cần cả nhà chia vai, không thể chỉ một người làm từ xa mãi.
Đồng nghiệp và khách hàng khi bạn ở xa
Với đồng nghiệp cùng nhóm: Báo một lần, rõ ràng: "Tám tuần tới em làm từ quê, giờ làm tám giờ tới năm giờ, thứ Ba sáng em vắng. Việc cần ký giấy anh Phong nhận giúp." Người ta khó chịu với sự mập mờ hơn là với việc bạn ở xa.
Với người nhận phần việc tại chỗ: Gửi trước danh sách việc của tuần, đừng nhờ lẻ tẻ mỗi ngày. Cuối tuần nhắn một câu cảm ơn và hỏi họ có cần bạn đỡ gì lại không.
Với khách hàng hoặc đối tác: Không cần kể chuyện gia đình. "Từ tuần này em làm việc trực tuyến, gặp mặt trực tiếp sẽ có đồng nghiệp em hỗ trợ" là đủ chuyên nghiệp.
Khi bị trêu là về quê nghỉ mát: Đáp nhẹ và chuyển chủ đề: "Nghỉ mát thì chưa, chăm bố mổ xong thôi anh." Phần lớn câu trêu là vụng về chứ không ác ý, không cần giải thích thêm.
Giữ hiện diện: Bật camera ở một cuộc họp mỗi tuần nếu mạng cho phép, gửi bản cập nhật ngắn mỗi chiều thứ Sáu. Ở xa mà vẫn thấy được việc thì ít ai thắc mắc.
Chia việc với anh chị em và khi một tuần đổ vỡ
Người về chăm thường là người ở gần nhất, người chưa lập gia đình, hoặc người có việc làm từ xa được. Điều đó dễ biến bạn thành người gánh hết. Ngay tuần đầu, gọi cả nhà nói rõ: ai trực ngày nào, ai lo chi phí phần nào, ai đi giấy tờ. Một câu như "em về được tám tuần, sau đó mình phải thay phiên" giúp mọi người nhìn thấy mốc.
Sẽ có tuần bố mẹ trở bệnh, bạn phải vào viện ba ngày liền, việc công ty trễ hết. Khi đó báo sếp sớm, nói rõ việc nào trễ và ngày bạn có thể làm lại. Đừng cố thức đêm để kịp tất cả. Những cái bẫy hay gặp là ôm hết việc chăm vì ngại nhờ, làm việc tới khuya cho bù, và quyết định nghỉ việc ngay trong tuần tệ nhất. Quyết định lớn để lại tới mốc xem lại, khi đã nói chuyện với gia đình và phòng nhân sự.
Chuyện tiền cũng nên nói ngay từ đầu, trước khi thành ấm ức. Ghi ra các khoản: viện phí phần bảo hiểm y tế không chi trả, tiền đi lại, tiền người giúp theo giờ, tiền phòng trọ bạn vẫn phải trả trên thành phố. Chia theo khả năng của từng người, ai không góp tiền được thì góp công. Đừng ứng hết bằng tiền tiết kiệm của riêng mình rồi im lặng, và đừng đi vay để gánh một mình; khoản nào chưa lo được thì cả nhà cùng hỏi bệnh viện về cách đóng theo đợt.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ cho chính bạn
Người chăm thường quên mình cũng đang chịu áp lực lớn. Nên tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý có chứng chỉ, có thể ngay ở bệnh viện nơi bố mẹ điều trị, nếu bạn thấy:
- Mất ngủ kéo dài quá vài tuần, kể cả những đêm không phải trực.
- Đau đầu, đau lưng, mệt rã rời mà nghỉ không đỡ.
- Hay cáu gắt với bố mẹ rồi day dứt, hoặc thấy trống rỗng, không còn cảm xúc với việc gì.
- Không làm nổi việc tối thiểu ở chỗ làm, như mở máy hay trả lời một tin nhắn.
- Bắt đầu uống rượu bia để chịu được ngày dài.
Nhiều bệnh viện có nhân viên công tác xã hội hỗ trợ người nhà bệnh nhân; hỏi điều dưỡng khoa là cách nhanh nhất. Lần gặp đầu, bạn chỉ cần kể đang chăm ai, ngủ ăn mấy tuần qua ra sao, việc gì làm bạn quá sức. Người chăm được nghỉ ngơi là người chăm được lâu, và xin giúp cho chính mình không phải là bỏ bê bố mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Công ty chưa từng cho làm từ xa thì có nên đề xuất không?
Vẫn nên, miễn đề xuất là tạm thời, có thời hạn và có mốc xem lại. Một đợt thử hai tuần trước rồi mới tính tiếp thường dễ được chấp nhận hơn. Nếu bị từ chối, hỏi phòng nhân sự các hình thức nghỉ khác.
Mạng ở quê yếu thì làm sao họp trực tuyến?
Chuẩn bị gói dữ liệu dự phòng trên điện thoại, tắt hình khi mạng chập chờn, gửi ghi chú trước các cuộc họp quan trọng. Nói trước với sếp và đồng nghiệp là có thể rớt mạng, để họ không hiểu nhầm.
Có nên nói với sếp bệnh cụ thể của bố mẹ không?
Không cần. "Bố em vừa phải mổ, cần người chăm hai tháng" là đủ. Nói cụ thể lịch điều trị ảnh hưởng tới giờ làm ra sao mới là thông tin sếp cần.
Anh chị em không chịu chia việc chăm thì sao?
Viết ra lịch và chi phí cụ thể rồi gửi cả nhà, thay vì nói chung chung là mình mệt. Có lịch trên giấy, việc chia vai dễ bàn hơn. Nếu vẫn không được, tính đến người giúp theo giờ cho những khung bạn phải làm.
Hết tám tuần mà bố mẹ vẫn cần người chăm thì làm gì?
Gặp sếp sớm trước mốc cuối, đề xuất gia hạn ngắn hoặc phương án khác như giảm giờ, nghỉ không lương một phần. Đồng thời bàn với gia đình phương án dài hơn, vì một người không thể chăm mãi một mình.
Làm từ xa thì có bị trừ lương không?
Tuỳ thoả thuận với công ty. Nếu khối việc và giờ làm giữ nguyên, nhiều nơi giữ nguyên lương. Hãy hỏi rõ và ghi lại trong thư thoả thuận trước khi bắt đầu, để không có hiểu lầm sau đó.