VungChai.comVững Chãi
Thi trượt, tai nạn, ốm dài: quay lại nhịp cũ

Thi trượt đại học phải làm sao: lịch năm đệm 12 tháng vừa đi làm thêm vừa giữ nhịp

Năm đệm sau thi trượt đại học: chia 12 tháng thành bốn chặng, giữ giờ thức ngủ, việc làm thêm, buổi học cố định và cách trả lời khi họ hàng hỏi han.

A teenage girl seen from behind riding a bicycle along a quiet neighborhood lane at soft morning light, a backpack on her shoulders, green trees on both sides, wide shot

Thi trượt đại học rồi quyết định dành một năm để thi lại hoặc tìm hướng khác thì việc quan trọng nhất không phải là ôn bao nhiêu giờ, mà là giữ cho năm đó có nhịp: giờ thức dậy cố định, một việc làm thêm ít giờ, vài buổi học có lịch, và những mốc kiểm tra mỗi quý. Năm đệm hỏng thường không vì thiếu chăm chỉ, mà vì ngày nào cũng giống ngày nào, không ai chờ mình ở đâu, và đến tháng thứ sáu thì người ta mất phương hướng.

Cái khó của năm này là bạn đứng ngoài nhịp chung: bạn bè vào trường, có lớp, có ký túc xá, còn bạn ở nhà với cảm giác lơ lửng. Dưới đây là cách chia mười hai tháng thành bốn chặng, việc của mấy tuần đầu, bảng việc nhỏ mỗi ngày, cách trả lời người hỏi chuyện, xử lý những tuần bỏ bê, và khi nào nên tìm chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Bài không dạy cách ôn môn nào, chỉ bàn chuyện dựng một năm sống được.

Vì sao mấy tuần sau khi biết điểm người ta lại uể oải đến thế

Sau khi biết kết quả, nhiều bạn kể giống nhau: ngủ dậy lúc gần trưa, ăn uống thất thường, mở điện thoại thì lướt mãi không dừng, đụng tới sách là thấy nặng người. Có bạn cáu với bố mẹ vì một câu hỏi rất bình thường, có bạn lại im lặng cả ngày. Đây là phản ứng hay gặp sau một cú hụt lớn, không phải dấu hiệu bạn hỏng hay lười bẩm sinh.

Suốt năm lớp mười hai, cơ thể và đầu óc chạy theo một mục tiêu duy nhất, có lịch thi, có giờ học thêm, có người nhắc. Khi mục tiêu đó vụt đi, cả khung đỡ ấy đổ cùng lúc. Cơ thể vốn đã căng nhiều tháng giờ được thả ra, nên mệt rã rời. Đầu óc thì cứ quay lại mấy câu làm sai, mấy lựa chọn nguyện vọng, nên khó tập trung vào việc mới.

Hiểu như vậy để thấy rằng việc đầu tiên không phải là ép mình ngồi vào bàn mười tiếng mỗi ngày. Việc đầu tiên là dựng lại cái khung: giờ ngủ, giờ ăn, một chỗ phải có mặt. Khi khung đứng lên, sức học quay về dần. Ngược lại, lao vào ôn ngay trong lúc khung còn đổ thường chỉ kéo được hai tuần rồi gãy, và lần gãy đó làm bạn nản hơn lần đầu.

Ba tuần đầu: giữ nền trước khi tính chuyện thi lại

Ba tuần đầu chưa cần quyết chắc thi lại ngành gì. Cần giữ nền và gom thông tin. Thứ tự gợi ý:

  1. Chốt giờ thức dậy, không chốt giờ học. Chọn một giờ dậy hợp với nhà mình, ví dụ bảy giờ, và giữ cả cuối tuần. Dậy đúng giờ ba tuần liền là nền cho mọi thứ sau.
  2. Ăn đủ ba bữa cùng giờ với nhà. Ngồi ăn cùng bố mẹ dù chưa muốn nói chuyện. Bữa cơm chung giữ cho bạn khỏi trôi sang lệch giờ hoàn toàn.
  3. Chọn một người biết rõ chuyện. Có thể là anh chị, một người bạn thân, thầy cô chủ nhiệm cũ. Một người để nhắn khi thấy chán, không cần nhiều người.
  4. Lo việc giấy tờ không được trễ. Giữ lại giấy chứng nhận kết quả thi, bằng tốt nghiệp tạm thời, hồ sơ học bạ; theo dõi các đợt xét tuyển bổ sung nếu còn muốn thử.
  5. Viết ra ba hướng đang có. Thi lại đúng ngành cũ, thi ngành gần hơn với sức mình, hoặc học nghề, cao đẳng. Chưa chọn, chỉ viết ra và hỏi mỗi hướng một người đang đi.
  6. Tạm gác mạng xã hội của bạn cùng lớp. Ảnh nhập học, ảnh ký túc xá sẽ tràn ngập trong tháng này. Tắt theo dõi vài tuần không có gì sai.

Sau ba tuần, nếu giờ dậy đã giữ được và bạn đã nói chuyện với ít nhất hai người đi trước, đó là lúc ngồi với bố mẹ chốt hướng cho năm đệm.

Mười hai tháng chia bốn chặng: việc nhỏ mỗi ngày

Bảng dưới là khung, không phải lời hứa sẽ đỗ. Mỗi chặng chỉ có vài việc lặp lại hằng ngày, đủ nhỏ để làm cả vào hôm mệt.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tháng 1 (dựng khung)Dậy đúng giờ, đi bộ hai mươi phút, một buổi học ngắn chín mươi phút, ghi một dòng việc đã làmGiữ được giờ dậy năm ngày mỗi tuầnGiữ giờ dậy, bỏ buổi học hai ngày, không bỏ cả hai
Tháng 2 đến 4 (vào guồng)Hai buổi học có giờ cố định, ca làm thêm ba đến bốn buổi một tuần, một buổi thể thaoNgồi học được mà không phải tự ép mỗi lầnGiảm còn một buổi học, giữ ca làm để còn chỗ phải có mặt
Tháng 5 đến 9 (tăng tốc)Ba buổi học, làm đề theo tuần, giảm ca làm thêm còn hai buổi, ngủ đủ giờĐiểm đề thử ổn định hơn, không còn dao động mạnhNghỉ trọn một ngày, rồi quay lại lịch tháng 2 trong một tuần
Tháng 10 đến 12 (về đích)Giữ lịch cũ, không tăng thêm giờ, lo hồ sơ đăng ký, ngủ trước mười một giờHồ sơ nộp đúng hạn, sức khoẻ ổnKhông học bù đêm khuya, chỉ thu nhỏ khối lượng

Ca làm thêm ở đây không nhằm kiếm tiền là chính. Nó cho bạn một chỗ phải có mặt, một nhóm người không hỏi chuyện thi cử, và cảm giác mình vẫn làm được việc. Chọn việc ít giờ, không làm đêm: phụ quán buổi sáng, gia sư cho em nhỏ, bán hàng cuối tuần. Nếu nhà cần bạn phụ việc gia đình, đó cũng là một ca làm.

Trả lời họ hàng, hàng xóm và bạn bè khi bị hỏi

Khi họ hàng hỏi "năm nay đỗ trường nào". Một câu ngắn là đủ: "Năm nay cháu chưa đỗ, cháu đang chuẩn bị thi lại, vừa đi làm thêm ạ." Không cần kể điểm từng môn, không cần giải thích vì sao trượt.

Khi người hỏi tiếp tới cùng. Chuyển câu chuyện sang việc của họ: "Dạ, còn em út nhà mình năm nay lên lớp mấy rồi ạ?" Hầu hết người hỏi chỉ hỏi cho có, họ sẽ theo câu chuyện mới.

Khi bố mẹ đem bạn ra so với con nhà khác. Chọn lúc bình tĩnh, nói riêng: "Con biết bố mẹ lo. Con có kế hoạch cả năm, mỗi tháng con báo bố mẹ tiến độ. Bố mẹ đừng so trước mặt mọi người, con khó chịu lắm." Hẹn một buổi mỗi tháng để báo cho bố mẹ yên tâm.

Khi bạn cùng lớp rủ đi chơi. Đi được thì đi, giới hạn giờ về. Không cần né bạn cả năm. Nói thẳng "tao đang ở nhà thi lại" thường nhẹ hơn là tránh mặt.

Khi người lạ ở chỗ làm thêm hỏi. "Em đang nghỉ một năm trước khi vào đại học." Câu này đúng sự thật và không mở ra cuộc tra hỏi.

Những tuần bỏ bê giữa năm: làm lại từ đâu

Hầu như năm đệm nào cũng có một quãng tuột: thường rơi vào tháng thứ năm, thứ sáu, khi cái hăng ban đầu hết mà kỳ thi còn xa. Bạn bỏ học vài ngày, rồi một tuần, rồi thấy có lỗi nên càng không dám mở sách. Cái bẫy là nghĩ phải bù lại toàn bộ phần đã bỏ, nên lên kế hoạch học mười hai tiếng một ngày, rồi gãy tiếp.

Cách quay lại gọn hơn: chỉ lấy lại giờ dậy trước, ba ngày liền. Sau đó thêm một buổi học chín mươi phút, như tháng đầu tiên. Phần bị bỏ không cần bù hết, nó được rải dần vào các tuần sau. Nếu bạn có ghi một dòng việc mỗi ngày, mở lại sổ đó ra sẽ thấy mình không bắt đầu từ số không.

Vài cái bẫy nên biết trước: thức khuya chơi điện tử tới sáng rồi ngủ bù cả ngày, đổi hướng thi giữa chừng chỉ vì một tuần chán, bỏ luôn ca làm thêm cho "tập trung học" rồi ở nhà một mình suốt. Một quyết định lớn như đổi khối thi nên chờ qua hai tuần đã ổn nhịp mới bàn, và bàn cùng người lớn hiểu chuyện.

Năm đệm khác nhau theo hoàn cảnh từng nhà

Ở quê, gần nhà, ít bạn cùng cảnh. Cái thiếu lớn nhất là người cùng nhịp. Tìm một nhóm học trực tuyến có giờ cố định, hoặc rủ một bạn cũng thi lại học chung hai buổi mỗi tuần qua gọi video. Ca làm thêm có thể là phụ việc đồng áng, bán hàng ở chợ phiên với người nhà, miễn là có giờ giấc rõ.

Ra thành phố ở trọ để ôn. Chi phí phòng trọ, ăn uống làm áp lực tăng gấp đôi, và cảm giác cô lập cũng nặng hơn. Ghi rõ với bố mẹ số tiền mỗi tháng, giữ một cuộc gọi về nhà cố định mỗi tuần, và chọn phòng gần chỗ làm thêm để khỏi mất nhiều giờ đi lại.

Nhà khó khăn, bạn phải đi làm nhiều. Khi ca làm buộc phải nhiều hơn, khung trên cần thu lại: hai buổi học ngắn mỗi tuần từ đầu năm, tăng lên ba buổi từ tháng thứ năm, và chấp nhận rằng đây có thể là năm chuẩn bị cho hướng học vừa sức hơn. Đó không phải thua, đó là tính đúng sức của nhà mình.

Bạn đã quyết không thi lại mà học nghề. Năm đệm vẫn hữu ích: dùng ba tháng đầu đi làm thử đúng nghề định học, như phụ bếp, phụ tiệm sửa xe, phụ tiệm làm tóc, để biết mình có chịu được nhịp nghề đó không trước khi đóng học phí.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Buồn, chán, mất hứng một thời gian sau thi trượt là chuyện thường. Nhưng có những dấu hiệu cho thấy tự giúp không còn đủ, nên nói với bố mẹ để cùng đi khám:

  • Mất ngủ hoặc ngủ li bì kéo dài quá hai, ba tuần dù đã cố giữ giờ dậy.
  • Bỏ bữa liên tục, sụt cân rõ, hoặc ăn vô độ để quên.
  • Không làm nổi những việc tối thiểu như tắm rửa, ra khỏi phòng, trả lời tin nhắn trong nhiều ngày.
  • Bắt đầu uống rượu bia, hút thuốc để chịu đựng, hoặc chơi điện tử thâu đêm không dừng được.
  • Đau đầu, đau bụng, tim đập nhanh không rõ lý do, đi khám thể chất không thấy bệnh gì.

Có thể bắt đầu từ bác sĩ ở cơ sở y tế gần nhà, khoa tâm lý hoặc tâm thần của bệnh viện, hoặc phòng tư vấn tâm lý của trường cũ, chuyên gia tâm lý có chứng chỉ hành nghề. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hay không muốn sống nữa, hãy nói ngay với người thân bạn tin nhất, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi 115 nếu thấy nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

Có nên ở nhà ôn thi lại một năm hay đi học trường khác luôn?

Không có câu trả lời chung. Hãy hỏi mỗi hướng một người đang đi, tính sức học thật của mình qua đề thử, và bàn với bố mẹ khả năng lo chi phí. Ba tuần đầu chỉ nên gom thông tin, chưa cần quyết.

Đi làm thêm có làm ảnh hưởng việc thi lại không?

Làm ít giờ, không làm đêm thì thường giúp nhiều hơn là hại, vì nó cho bạn một chỗ phải có mặt và nhịp sinh hoạt rõ. Gần kỳ thi thì giảm ca, giữ sức khoẻ và giấc ngủ là ưu tiên.

Mỗi ngày nên học bao nhiêu tiếng trong năm đệm?

Đầu năm chỉ nên một buổi ngắn chừng chín mươi phút, tăng dần lên hai rồi ba buổi khi đã giữ được giờ dậy. Số giờ học ít mà đều thường đi xa hơn số giờ nhiều mà đứt quãng.

Bố mẹ cứ so mình với con nhà người ta thì phải làm sao?

Chọn lúc cả nhà bình tĩnh, nói riêng với bố mẹ rằng bạn có kế hoạch và sẽ báo tiến độ hằng tháng. Cho bố mẹ thấy việc cụ thể thường làm họ bớt lo và bớt so sánh hơn mọi lời giải thích.

Giữa năm bỏ bê cả tuần thì có nên bỏ luôn ý định thi lại không?

Một tuần bỏ bê chưa nói lên điều gì. Lấy lại giờ dậy ba ngày, thêm một buổi học ngắn, rồi mới đánh giá. Quyết định đổi hướng nên để tới khi đã ổn nhịp ít nhất hai tuần.

Khi nào cần đưa con đi gặp chuyên gia tâm lý sau thi trượt?

Khi con mất ngủ, bỏ ăn, không ra khỏi phòng, không làm nổi việc tối thiểu kéo dài quá vài tuần, hoặc bắt đầu dùng rượu bia để chịu. Bắt đầu từ bác sĩ hoặc khoa tâm lý của bệnh viện gần nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138