VungChai.comVững Chãi
Thi trượt, tai nạn, ốm dài: quay lại nhịp cũ

Trượt kỳ thi quan trọng khi đã đi làm: 30 ngày quay lại nhịp và tính lần thi sau

Trượt kỳ thi chứng chỉ, thi tuyển hay thi nâng hạng khi đang đi làm: giữ việc hằng ngày, nói với sếp và gia đình, nghỉ hồi sức rồi mới tính lần thi sau.

A man in his thirties seen from the side with face turned away, sitting on a park bench with a cup of tea in golden late-afternoon light, office bag beside him

Trượt một kỳ thi quan trọng khi đã đi làm, như thi chứng chỉ hành nghề, thi tuyển công chức, thi nâng hạng hay thi chứng chỉ nghề quốc tế, thì trong 30 ngày đầu việc cần làm là giữ chất lượng công việc hằng ngày, nghỉ hồi sức thật sự ít nhất hai tuần, rồi mới ngồi đọc lại kết quả để tính lần thi sau. Người đi làm thường mắc lỗi ngược lại: hoặc lao vào ôn ngay hôm sau, hoặc ôm nỗi xấu hổ đi làm mà để việc trượt theo.

Kỳ thi kiểu này khó ở chỗ cả cơ quan biết bạn đi thi, có khi sếp đã tính bạn vào vị trí mới, và bạn đã đổ vào đó nhiều tháng buổi tối, cuối tuần, tiền học. Bài đi qua những gì đang xảy ra trong người, những việc giữ nền ngay tuần đầu, khung 30 ngày theo từng tuần, câu nói với sếp, đồng nghiệp và gia đình, cách xử lý ngày tệ, và lúc nào nên tìm chuyên gia.

Chuyện gì đang diễn ra sau khi nhận kết quả

Người đi làm ôn thi thường sống mấy tháng liền với hai ca: ca ở cơ quan và ca ôn buổi tối. Khi kết quả không như mong muốn, cơ thể không chỉ hụt hẫng mà còn kiệt vì đã thiếu ngủ kéo dài. Vì vậy rất hay gặp cảnh lên cơ quan mà đầu óc chậm, nhầm lẫn những việc quen tay, dễ cáu khi đồng nghiệp hỏi một câu rất thường.

Thêm vào đó là cảm giác bị nhìn. Ở chỗ làm, ai cũng biết hôm nào có điểm. Có người đỗ, có người không, và bạn thấy mình đứng sai phía. Phản ứng tự nhiên là muốn rút vào im lặng, ăn trưa một mình, tránh phòng sếp. Cả hai thứ này, mệt và ngại, đều là phản ứng hay gặp trước căng thẳng, không có nghĩa là bạn không đủ năng lực.

Điều đáng lo nhất trong tháng đầu không phải nỗi buồn, mà là để chất lượng công việc chính tụt theo. Kỳ thi có lần sau, còn ấn tượng về sự chắc tay trong công việc thì mất đi khó lấy lại. Nên mục tiêu tháng đầu được đặt rất hẹp: làm tốt việc đang có, ngủ bù, và chưa vội ôn.

Tuần đầu: giữ nền ở cơ quan và ở nhà

Bảy ngày đầu chỉ cần làm đủ những việc sau, không cần thêm:

  1. Ngủ bù có giới hạn. Đi ngủ sớm hơn thường lệ một tiếng trong bảy ngày, nhưng vẫn dậy đúng giờ đi làm. Ngủ bù bằng cách nằm tới trưa cuối tuần thường làm đầu tuần sau mệt hơn.
  2. Cất tài liệu ôn thi khỏi tầm mắt. Dồn sách, đề, ghi chép vào một thùng. Chưa vứt, chỉ cất. Nhìn thấy chúng mỗi tối chỉ làm bạn vừa không nghỉ được vừa không học được.
  3. Rà lại danh sách việc ở cơ quan. Những tuần trước kỳ thi, nhiều việc bị đẩy lùi. Liệt kê ra, hỏi sếp thứ tự ưu tiên, làm xong vài việc tồn để lấy lại cảm giác chắc tay.
  4. Báo cho một người ở nhà biết rõ. Vợ, chồng, bố mẹ hoặc bạn thân. Nói thẳng kết quả, nói bạn cần một hai tuần không bàn chuyện thi.
  5. Kiểm các hạn còn mở. Hạn phúc khảo nếu kỳ thi cho phép, hạn bảo lưu điểm từng phần, hạn đăng ký đợt sau. Ghi ra giấy để không phải nhớ trong đầu.

Những việc hoãn được: quyết định thi lại hay không, đăng ký khoá học mới, mua thêm tài liệu. Những việc bỏ hẳn trong tháng này: ngồi so điểm với người đỗ, đọc đi đọc lại bài làm của mình trên diễn đàn.

Khung 30 ngày theo từng tuần

Mỗi tuần một trọng tâm. Đến cuối tháng, bạn có đủ bình tĩnh và dữ kiện để quyết lần sau.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tuần 1Ngủ sớm, làm xong một việc tồn ở cơ quan mỗi ngày, ăn trưa cùng đồng nghiệp ít nhất hai lầnKhông còn nhầm việc quen tayGiảm số việc tồn xuống một việc mỗi hai ngày
Tuần 2Mỗi tối dành một tiếng cho việc mình thích đã bỏ khi ôn: đá bóng, nấu ăn, chơi với conCó buổi tối nghỉ mà không thấy có lỗiChọn việc nhẹ hơn, chỉ cần ra khỏi nhà
Tuần 3Đọc lại bảng điểm từng phần, ghi ra phần mạnh, phần yếu, phần thiếu thời gianNhìn kết quả mà không thấy nghẹnLùi việc đọc kết quả thêm một tuần
Tuần 4Bàn với gia đình chuyện thời gian, chi phí cho lần sau; chọn đợt thi tiếp hoặc tạm dừngCó quyết định viết ra giấy, cả nhà biếtĐặt hạn quyết định cụ thể, không để trôi

Nếu quyết thi lại, lần ôn sau nên xếp lịch khác lần trước: ít buổi hơn mỗi tuần, nhưng đều, và giữ ít nhất một tối trọn vẹn cho gia đình. Nếu quyết tạm dừng, ghi rõ tạm dừng đến khi nào, để quyết định đó không biến thành một mối lấn cấn kéo dài.

Nói với sếp, đồng nghiệp và gia đình

Với sếp, chủ động một lần. "Em báo anh chị kết quả kỳ thi vừa rồi em chưa đạt. Tháng này em tập trung làm tốt việc đang có, cuối tháng em sẽ báo anh chị kế hoạch lần thi sau." Chủ động nói trước nhẹ hơn nhiều so với để sếp hỏi.

Với đồng nghiệp hỏi thăm. "Lần này chưa được, mình nghỉ ngơi chút rồi tính tiếp." Một câu, cười nhẹ, rồi quay lại việc chung. Không cần kể phần nào trượt.

Với người cùng thi đã đỗ. Chúc mừng thật lòng, ngắn gọn. Sau này có thể hỏi họ cách ôn, nhưng chưa phải tuần này.

Với gia đình đã nhường thời gian cho mình ôn. "Cảm ơn cả nhà mấy tháng qua đã gánh việc cho anh. Lần này chưa đỗ. Hai tuần tới anh muốn bù thời gian cho nhà trước, rồi mình cùng tính có thi lại không."

Khi nhờ giúp cụ thể. Nhờ người nhà nhắc giờ ngủ, nhờ bạn rủ đi đá bóng tối thứ Tư. Lời nhờ cụ thể dễ nhận lời hơn câu "cứ ở bên mình".

Ngày tệ và những cái bẫy hay gặp

Sẽ có ngày đang làm việc thì một câu hỏi trong đề quay lại, hoặc ai đó nhắc tới người vừa đỗ, và cả buổi chiều bạn không làm được gì. Những ngày như vậy, hạ nhịp: chỉ làm một hai việc chắc tay nhất, về nhà sớm, ăn tối, đi ngủ. Ngày hôm sau làm lại từ việc nhỏ nhất trong danh sách.

Bẫy thứ nhất là ôn ngay để chứng minh. Đăng ký khoá mới ngay tuần đầu, học tới khuya trong khi chưa hồi sức, thường gãy sau hai ba tuần, kéo theo cả hiệu quả công việc. Bẫy thứ hai là quyết định lớn khi còn nóng: xin chuyển bộ phận, nộp đơn nghỉ, đổi nghề chỉ vì một kỳ thi. Những quyết định đó cần ít nhất một tháng bình tĩnh và nói chuyện với người hiểu ngành.

Bẫy thứ ba là rượu bia sau giờ làm "cho quên". Một hai buổi đi với đồng nghiệp không sao, nhưng uống để ngủ được, uống một mình mỗi tối, là dấu hiệu nên dừng lại và nhìn kỹ hơn. Bẫy thứ tư là im lặng với gia đình, để họ đoán, rồi khó chịu với nhau mà không ai nói ra lý do.

Đọc lại kết quả ở tuần thứ ba: bốn câu hỏi trước khi chọn

Mình trượt ở phần nào, cách mức đạt bao xa? Lấy bảng điểm từng phần, đánh dấu phần đạt, phần thiếu ít, phần thiếu nhiều. Thiếu vài điểm ở một phần khác rất xa với thiếu đều ở mọi phần, và mỗi trường hợp cần cách ôn khác nhau.

Lần trước thiếu kiến thức hay thiếu sức? Nhiều người đi làm trượt không vì không hiểu bài, mà vì đến ngày thi đã thiếu ngủ nhiều tuần, đọc đề chậm, làm không kịp giờ. Nếu là thiếu sức, lần sau cần sửa lịch sống trước khi sửa cách học.

Đợt thi tới rơi vào mùa nào của công việc? Nếu đợt gần nhất trùng mùa cao điểm ở cơ quan, như cuối năm, mùa quyết toán, mùa tuyển sinh, có khi chọn đợt sau hợp lý hơn. Kế hoạch ôn phải đặt lên lịch công việc thật, không đặt lên một lịch tưởng tượng.

Gia đình còn đỡ được bao lâu nữa? Hỏi thẳng người nhà: lần ôn tới, cả nhà gánh được bao nhiêu buổi tối và bao nhiêu tiền học. Một quyết định cả nhà cùng thấy rõ sẽ ít va chạm hơn một quyết định mình tự gánh một mình rồi để mọi người ngầm chịu đựng.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Hụt hẫng vài tuần sau một kỳ thi lớn là chuyện thường. Nên tìm người có chuyên môn khi thấy:

  • Mất ngủ hoặc ngủ không sâu kéo dài quá ba tuần dù đã nghỉ ôn.
  • Ăn không thấy ngon, bỏ bữa, sụt cân, hoặc ăn quá nhiều để chịu đựng.
  • Công việc chính tụt rõ, sếp hoặc đồng nghiệp đã phải nhắc nhiều lần.
  • Phải uống rượu bia mới thấy dễ chịu hoặc mới ngủ được.
  • Mệt mỏi, đau người, hồi hộp kéo dài mà khám thể chất không ra nguyên nhân.

Có thể bắt đầu bằng khám ở cơ sở y tế quen, nói thật với bác sĩ về giấc ngủ và tâm trạng, hoặc tìm khoa tâm lý của bệnh viện, chuyên gia tâm lý có chứng chỉ. Nhiều cơ quan có chương trình hỗ trợ nhân viên, hỏi bộ phận nhân sự xem chỗ mình có không.

Trước buổi gặp, ghi ra vài dòng: từ khi có kết quả tới nay ngủ mấy tiếng mỗi đêm, ăn uống ra sao, công việc bị ảnh hưởng thế nào, đã thử những gì. Mang theo tờ giấy đó giúp bạn nói đủ ý trong lúc hồi hộp, và giúp người khám nhìn đúng bức tranh. Đi khám sớm khi dấu hiệu còn nhẹ thường nhẹ nhàng hơn nhiều so với đợi tới lúc không đi làm nổi.

Câu hỏi thường gặp

Trượt kỳ thi chứng chỉ hành nghề có nên thi lại ngay đợt gần nhất không?

Chỉ nên nếu bạn đã nghỉ đủ, đọc kỹ điểm từng phần và thấy khoảng thiếu không lớn. Nếu lần trước đã kiệt sức, thường nên chừa thời gian hồi sức rồi chọn đợt sau, ôn đều hơn.

Có nên nói với sếp là mình thi trượt không?

Nếu sếp đã biết bạn đi thi, chủ động nói một lần ngắn gọn kèm lời hẹn báo kế hoạch cuối tháng là cách nhẹ nhất. Im lặng để sếp tự hỏi thường khiến cuộc nói chuyện nặng hơn.

Bao lâu sau khi thi trượt thì nên bắt đầu ôn lại?

Khung gợi ý là sau khoảng ba bốn tuần, khi đã ngủ ổn, công việc đã chắc tay và bạn đọc được kết quả mà không nghẹn. Đây là khung, mỗi người nhanh chậm khác nhau.

Thi trượt nhiều lần có nên bỏ hẳn không?

Quyết định này nên bàn với gia đình và một người đi trước trong ngành, xét chi phí, thời gian và lựa chọn khác. Đừng quyết trong tuần đầu sau kết quả, lúc ấy cảm xúc còn nặng.

Đồng nghiệp cùng thi đã đỗ, mình thấy khó đối diện thì sao?

Chúc mừng ngắn gọn, giữ cách làm việc bình thường. Cảm giác ngượng thường giảm sau vài tuần. Khi đã ổn, hỏi họ cách ôn lại là một cách biến chuyện đó thành có ích.

Dấu hiệu nào cho thấy cần gặp chuyên gia tâm lý sau một kỳ thi trượt?

Mất ngủ, bỏ ăn, công việc tụt rõ, phải uống rượu bia để chịu, hoặc mệt mỏi kéo dài quá vài tuần. Khi đó nên khám ở cơ sở y tế hoặc khoa tâm lý bệnh viện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138