VungChai.comVững Chãi
Thi trượt, tai nạn, ốm dài: quay lại nhịp cũ

Nghỉ dưỡng thương dài ngày sau tai nạn: giữ tinh thần ở nhà những tháng chờ lành

Phải nằm nhà nhiều tuần sau tai nạn: chia ngày thành khung nhỏ, giữ liên lạc với chỗ làm, nhận chăm sóc mà không thấy mình là gánh nặng, lịch 90 ngày chờ lành.

An older man seen from the side with face turned away, sitting in a chair on a small balcony watering potted plants, soft overcast light, a folded walking cane leaning nearby

Phải nghỉ ở nhà nhiều tuần sau tai nạn, điều giữ tinh thần tốt nhất không phải là cố vui, mà là chia mỗi ngày thành vài khung nhỏ có việc riêng: giờ dậy, giờ tập theo dặn dò của bác sĩ, một việc nhỏ làm được bằng tay, một cuộc nói chuyện, một khoảng ra chỗ có ánh sáng. Những ngày không có khung là những ngày dài nhất, và chính chúng làm người ta chìm xuống.

Dưỡng thương dài ngày khó ở chỗ người đang quen tự lo, quen kiếm tiền, giờ phải nhờ người khác cả việc tắm rửa, đi lại. Thêm vào đó là lo về tiền, về chỗ làm, về chuyện liệu mình có trở lại như cũ. Bài nói về những gì hay diễn ra trong người, việc giữ nền những ngày đầu ở nhà, khung 90 ngày theo giai đoạn, cách nhận chăm sóc và giữ liên lạc với chỗ làm, những ngày tệ, và khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Bài không bàn cách tập phục hồi chức năng, phần đó theo dặn dò của bác sĩ điều trị.

Vì sao nằm nhà lâu lại mệt hơn cả đi làm

Người phải nằm một chỗ hay kể rằng họ ngủ nhiều mà vẫn mệt, ngày dài lê thê mà không làm được gì, đầu óc lúc nào cũng quay về vụ tai nạn hoặc chuyện tiền nong. Có người dễ cáu với người chăm mình, rồi lại thấy có lỗi. Những phản ứng này rất hay gặp và có lý do rõ ràng.

Thứ nhất, cơ thể đang dồn sức cho vết thương, và việc ít vận động làm giấc ngủ nông hơn, ngày đêm lẫn lộn. Thứ hai, một ngày không có nhịp, không có ai chờ mình ở đâu, sẽ khiến thời gian trôi chậm và đầu óc dễ nghĩ quẩn. Thứ ba, mất vai trò: người trụ cột, người quán xuyến, người đi làm giờ thành người được chăm, và sự đổi vai đột ngột này làm nhiều người thấy mình vô dụng.

Biết trước ba lý do đó giúp bạn nhìn sự chán nản như một phản ứng có nguồn gốc, không phải bằng chứng bạn yếu đuối. Và cũng chỉ ra chỗ có thể làm gì: giữ giấc ngủ có giờ, giữ nhịp ngày, và giữ lại một phần vai trò, dù nhỏ, trong nhà và ở chỗ làm.

Những ngày đầu về nhà: giữ nền

Khi vừa xuất viện hoặc vừa được dặn nghỉ dài, gợi ý thứ tự những việc cần làm:

  1. Ghi rõ lời dặn của bác sĩ lên một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy. Lịch tái khám, những việc cấm làm, những việc được làm, khi nào phải quay lại viện ngay. Người chăm sóc và bạn cùng nhìn một tờ.
  2. Sắp chỗ nằm ngồi gần cửa sổ. Ánh sáng ban ngày giúp giữ nhịp ngủ thức. Nước uống, điện thoại, đồ cần dùng để trong tầm với, bớt phải gọi người.
  3. Báo chỗ làm và giữ đầu mối. Gửi giấy tờ nghỉ theo quy định, hỏi bộ phận nhân sự về chế độ nghỉ ốm, bảo hiểm; chọn một người ở chỗ làm làm đầu mối trao đổi.
  4. Liệt kê các khoản tiền tháng này. Khoản thiết yếu (ăn, thuốc men theo đơn, điện nước, tiền nhà), khoản hoãn được (mua sắm, sửa chữa), khoản phải hỏi giãn (trả góp). Gọi ngân hàng, bên cho vay để hỏi giãn kỳ trả, không vay thêm để lấp.
  5. Chia ca người chăm. Nếu nhiều người trong nhà cùng giúp, viết ai lo bữa nào, ai đưa đi tái khám. Một người gánh tất cả sẽ kiệt sức trước bạn.

Những việc hoãn được: tính chuyện bồi thường, tranh cãi ai đúng ai sai trong vụ tai nạn, quyết định có đổi việc không. Phần pháp lý và bồi thường nên hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền, không tự giải quyết lúc còn đau.

Khung 90 ngày theo giai đoạn

Các mốc dưới đây là khung để có nhịp, theo lời bác sĩ điều trị là chính; mỗi vết thương lành theo tốc độ riêng.

Giai đoạnViệc nhỏ mỗi ngàyDấu hiệu đang đi đúngNếu trượt thì
Tuần 1 đến 2Dậy và đi ngủ cùng một giờ, ngồi gần cửa sổ buổi sáng, một cuộc gọi với người ngoài nhàNgủ đêm nhiều hơn ngủ ngàyGiữ giờ dậy, bỏ các việc khác
Tuần 3 đến 6Thêm bài tập bác sĩ dặn theo giờ cố định, một việc nhỏ bằng tay: nhặt rau, gấp quần áo, sửa đồ nhỏ, đọc sáchCó giờ trong ngày mong chờGiảm còn một việc tay, giữ bài tập
Tuần 7 đến 10Ra ngoài ngắn nếu bác sĩ cho phép, nhận lại một việc quản lý trong nhà: sổ chi tiêu, đóng tiền điện, kèm con họcThấy mình có phần đóng gópNhờ người đi cùng khi ra ngoài
Tuần 11 đến 13Trao đổi với chỗ làm về ngày quay lại, chuẩn bị giờ ngủ, giờ dậy giống ngày đi làmCó ngày quay lại dự kiến trên lịchLùi ngày quay lại theo lời bác sĩ, không tự ép

Việc nhỏ bằng tay quan trọng hơn vẻ ngoài của nó. Một người đàn ông từng làm thợ, khi phải nằm nhà, nhận sửa lại mấy cái ghế, cái quạt hỏng của hàng xóm; một chị bán hàng nhận ghi sổ sách cho tiệm của em gái. Họ kể rằng chính những việc đó giữ họ khỏi cảm giác mình chỉ còn là người nằm chờ.

Nhận chăm sóc mà không thấy mình là gánh nặng

Nói rõ mình cần gì, không đoán ý nhau. "Buổi sáng con cần mẹ giúp tắm, còn bữa trưa con tự lo được nếu mẹ để sẵn đồ ăn trong tầm với." Nói cụ thể giúp người chăm không phải đoán và không làm thừa.

Giữ lại phần việc mình làm được. Dù chỉ là nhặt rau, gấp quần áo, nhắc con làm bài. Nói với gia đình: "Việc này để anh làm." Giữ một vai trò nhỏ giúp bạn bớt cảm giác chỉ biết nhận.

Cảm ơn bằng lời, mỗi ngày. Một câu cảm ơn cụ thể cuối ngày, "hôm nay em đưa anh đi tái khám vất vả rồi", giữ cho người chăm thấy công sức được nhìn thấy.

Khi cáu với người chăm. Xin lỗi sớm, nói thật: "Anh cáu vì anh bực mình với cái chân này, không phải vì em." Người chăm hiểu được nguồn cơn sẽ đỡ tổn thương.

Với chỗ làm. "Em vẫn đang dưỡng thương theo lịch của bác sĩ, dự kiến khoảng tháng sau em trao đổi ngày quay lại. Nếu có việc em làm được từ xa, như trả lời câu hỏi cho người đang giữ việc của em, anh chị cứ nhắn."

Những ngày tệ và cái bẫy hay gặp khi nằm nhà

Sẽ có ngày đau hơn, ngủ kém, tin nhắn từ chỗ làm làm bạn lo, hoặc một kết quả tái khám chậm hơn mong đợi. Ngày như vậy, thu nhỏ khung: giữ giờ dậy, ăn đủ, làm bài tập bác sĩ dặn, còn lại cho phép mình nghỉ. Hôm sau quay lại khung cũ từ việc dễ nhất.

Bẫy thứ nhất là nằm với điện thoại cả ngày lẫn đêm. Màn hình làm thời gian trôi nhanh lúc đó nhưng làm giấc ngủ rối và làm tâm trạng tụt về sau. Đặt giờ tắt, để điện thoại ra xa giường buổi tối. Bẫy thứ hai là đọc đi đọc lại về vết thương, về những trường hợp xấu trên mạng. Có thắc mắc thì ghi ra, hỏi bác sĩ ở lần tái khám.

Bẫy thứ ba là tự ý tăng tập hoặc đi lại sớm hơn lời dặn để "nhanh khỏi", rồi đau lại và phải nghỉ lâu hơn. Bẫy thứ tư là rượu bia cho dễ ngủ, vừa ảnh hưởng tới sự lành vết thương vừa làm giấc ngủ tệ hơn. Bẫy thứ năm là quyết định lớn trong lúc nằm nhà, như nghỉ việc, bán xe, đổi nghề. Những quyết định đó nên chờ tới khi đã đi lại được và bàn cùng gia đình.

Người trụ cột, người sống một mình, người có con nhỏ

Nếu bạn là người kiếm tiền chính. Nỗi lo tiền thường lớn hơn nỗi đau. Ngồi với người bạn đời một buổi, viết ra số tiền cần cho ba tháng tới theo ba nhóm thiết yếu, hoãn được, xin giãn, rồi chia nhau ai hỏi chỗ nào. Nhìn con số cụ thể trên giấy thường nhẹ hơn để nó lởn vởn trong đầu mỗi đêm. Đừng để nỗi lo này đẩy bạn quay lại làm sớm hơn lời bác sĩ.

Nếu bạn sống một mình, ở trọ xa nhà. Khó nhất là chuyện ăn uống, đi tái khám và những đêm một mình. Cân nhắc về ở với người thân vài tuần đầu. Nếu ở lại, nhờ hai ba người quen chia ngày ghé qua, đặt lịch gọi điện cố định buổi tối, và để chìa khoá dự phòng cho một người tin cậy.

Nếu nhà có con nhỏ. Con thường lo khi thấy bố mẹ nằm một chỗ. Nói với con bằng lời đơn giản theo tuổi: "Chân bố bị đau, bác sĩ đang chữa, bố phải nghỉ ở nhà mấy tháng rồi sẽ đi lại dần." Cho con một việc giúp nhỏ, như mang nước, đọc truyện cho bố nghe, để con thấy mình góp phần chứ không chỉ đứng nhìn.

Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ

Chán, bực, lo trong thời gian dưỡng thương là chuyện hay gặp. Nên báo bác sĩ điều trị hoặc tìm chuyên gia tâm lý khi thấy:

  • Mất ngủ nhiều đêm liền, hoặc ngủ gần như cả ngày mà vẫn kiệt sức.
  • Bỏ ăn, không muốn làm bài tập bác sĩ dặn, không còn quan tâm tới việc lành vết thương.
  • Hình ảnh vụ tai nạn bật lên liên tục, giật mình, ác mộng kéo dài nhiều tuần.
  • Thấy mình là gánh nặng cho cả nhà kéo dài, không gì làm vơi được.
  • Muốn dùng rượu bia để chịu, hoặc đau tăng lên không rõ lý do.

Bạn nên nói với bác sĩ điều trị ở lần tái khám để được giới thiệu khoa tâm lý hoặc tâm thần bệnh viện, hoặc tìm chuyên gia tâm lý có chứng chỉ; nhiều nơi có hình thức trao đổi qua gọi video, hợp với người chưa đi lại được. Nếu có lúc nghĩ tới chuyện làm hại bản thân hay không muốn sống, hãy nói ngay với người thân đang ở cạnh, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi 115 nếu thấy nguy cấp.

Câu hỏi thường gặp

Nằm nhà dưỡng thương lâu ngày bị chán nản có bình thường không?

Rất hay gặp. Ít vận động, mất nhịp ngày và mất vai trò quen thuộc đều làm tâm trạng tụt. Giữ giờ ngủ, chia ngày thành khung nhỏ và giữ một việc mình làm được thường giúp nhiều.

Có nên làm việc từ xa khi đang dưỡng thương không?

Nếu bác sĩ không cấm và chỗ làm đồng ý, một phần việc nhẹ từ xa có thể giúp bạn giữ liên lạc và cảm giác có ích. Không nên nhận nhiều đến mức ảnh hưởng giấc ngủ và lịch tập.

Tiền nhà eo hẹp trong thời gian nghỉ thì nên làm gì trước?

Liệt kê khoản thiết yếu, khoản hoãn được, khoản cần xin giãn. Hỏi bộ phận nhân sự và cơ quan bảo hiểm xã hội về chế độ nghỉ ốm. Gọi ngân hàng hỏi giãn kỳ trả, không vay thêm để lấp.

Làm sao để không thấy mình là gánh nặng cho gia đình?

Nói rõ mình cần giúp việc gì, giữ lại những việc mình làm được dù nhỏ, cảm ơn cụ thể mỗi ngày. Cảm giác gánh nặng kéo dài không vơi thì nên nói với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Có nên đọc thông tin về vết thương của mình trên mạng không?

Đọc nhiều thường làm lo thêm, nhất là những trường hợp xấu. Ghi thắc mắc ra giấy và hỏi bác sĩ điều trị ở lần tái khám, vì chỉ bác sĩ biết rõ tình trạng của bạn.

Khi nào cần gặp chuyên gia tâm lý trong thời gian dưỡng thương?

Khi mất ngủ, bỏ ăn, ác mộng về vụ tai nạn, cảm giác vô dụng kéo dài nhiều tuần, hoặc muốn dùng rượu bia để chịu. Báo bác sĩ điều trị để được giới thiệu khoa tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138